Lessons in bio design from Emma van der Leest

Als beginnende bio-ontwerper aan het begin van je carrière, zul je allerlei obstakels moeten overwinnen. Van het verzamelen van levende materialen tot werken in een laboratorium en samenwerken met wetenschappers; bio-ontwerp is een nieuw opkomend vakgebied waarin je je eigen paden moet banen.

Ontmoet biodesigner Emma van der Leest. Gekenmerkt door een DIY-mentaliteit, combineert haar multidisciplinaire praktijk ambacht, wetenschappelijk onderzoek en nieuwe bio-gebaseerde productietechnieken.

Naast haar eigen ontwerppraktijk heeft Emma een open-access natlab opgericht en geeft ze les aan de Willem de Kooning Academie en de Design Academy Eindhoven. Ze ontving ons bij het BlueCity Lab om te praten over het opkomende ambacht van biodesign, het belang van samenwerking en experimenteel onderwijs.

Emma volgde een opleiding tot productontwerper aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Tijdens haar studie wekte biofabricage haar interesse toen ze kennismaakte met het werk van bio-ontwerper Suzanne Lee. Geïnspireerd door een video-uitleg van Lee's werk, kocht ze Kombucha-thee bij een lokale winkel en begon thuis te experimenteren. Terug in haar studentenkamer - tot ergernis van haar kamergenoten die klaagden over de geur - slaagde ze erin cellulose te kweken. Deze praktische aanpak is wat Emma's werk kenmerkt.

“Tegen de tijd dat ik een stage moest kiezen, was er maar één plek waar ik naartoe wilde, dit was het Biocouture-studio van Suzanne Lee in Londen. Ik kreeg een stage bij haar studio en dit was voor mij een soort levensveranderende ervaring: Hier leerde ik om iets op een ‘juiste’ manier te laten groeien”.

Na Emma's stage bleef ze werken aan haar eigen bio-gebaseerde ontwerpprojecten, maar ondervond ze moeilijkheden bij het verkrijgen van toegang tot een laboratorium.

Voor haar afstudeerproject Form follows Organism in 2015 ontwikkelde Emma een ontwerpmethodologie met behulp van een slijmschimmel. “Het was moeilijk om aan mensen uit te leggen dat ik niet echt een stoel of een lamp aan het ontwerpen was, maar dat ik een organisme gebruikte als ontwerptool.  Mijn hele schoolcarrière lang geloofde ik sterk in de toegevoegde waarde van het ontwikkelen van materialen en het er uiterste uit halen door de eigenschappen ervan te onderzoeken, in plaats van gewoon de volgende stoel te ontwerpen. We moeten materialen opnieuw uitvinden in plaats van producten opnieuw uit te vinden.”

Ze onderzocht ook de veranderende rol van de ontwerper bij het werken met levende materialen. “Het is een compleet ander veld, je moet een bepaalde taal ontwikkelen om met wetenschappers te communiceren.” Ze ontmoette wetenschappers die geweldig werk deden, maar hun bevindingen na publicatie niet toepasten. “En dat triggerde mij - hoeveel schatten liggen er gewoon in een lab die we eruit kunnen halen? Als ontwerpers en kunstenaars hebben we het vermogen om dit onderzoek om te zetten in tastbare producten.”

Maar, als vorm daadwerkelijk het organisme volgt, hoeveel invloed heeft de ontwerper dan? Emma legt uit dat het laboratorium vooral een gebied van controle is, omdat jij beslist over de omgeving, de temperatuur en de voeding van het materiaal. Ze beschrijft het als  “een geheel nieuw ambacht dat je moet ontwikkelen.”

Zowel ontwerpers als wetenschappers zijn bedreven in het werken met specifieke materialen en gereedschappen. Het delen van deze expertise is noodzakelijk om het ambacht van bio-ontwerp onder de knie te krijgen.

Momenteel werkt Emma samen met een wetenschapper van de Universiteit Leiden aan de ontwikkeling van een coating voor bacterieel leer, aangezien het bacteriële leer zelf niet waterafstotend en niet erg flexibel is. “Ik ben erg enthousiast om dit te ontwikkelen. We begonnen met kleine experimenten en nu gaan we kijken hoe ver we kunnen gaan. Per slot van rekening ben ik nog steeds een productontwerper en geen bioloog.”

Haar visie op bio-ontwerp en het gebrek aan beschikbare laboratoria voor jonge bio-ontwerpers leidde er uiteindelijk toe dat zij in 2016 een biolab oprichtte bij BlueCity. Gevestigd in een verlaten tropisch zwembad, is BlueCity de ondernemershub voor de ‘blauwe economie’ in Rotterdam — en de perfecte omgeving voor innovatie.

De blauwe economie, een concept van auteur Gunter Pauli, is gebaseerd op bedrijven die afval als een nieuwe bron gebruiken, aangezien de output van de ene ondernemer dient als de input voor een andere. Net als de cycli in de natuur, is de blauwe economie gebaseerd op netwerken.

“We proberen te werken als een ecosysteem, en hebben de natuur echt naast ons aan tafel zitten om te leren hoe we haar in verschillende soorten processen kunnen integreren. Als we willen verschuiven naar een duurzamere blauwe en bio-gefabriceerde toekomst, moeten we samenwerken met de natuur — in plaats van tegen haar te werken,” zegt Emma.

Het Lab is de ultieme plek om te doen wat ze prediken. “We moeten stoppen met erover te praten en het gewoon doen. Het Lab is echt een plek en het platform waar mensen naartoe komen om ervaring op te doen en elkaar te ontmoeten.” De oude kleedkamers van het zwembad zijn omgetoverd tot een werkplek voor ontwerpers, wetenschappers, onderzoekers en studenten die willen experimenteren met biologie. Het combineert een nat lab en een droog lab, waardoor gebruikers verschillende ambachten kunnen combineren om een eindproduct te ontwikkelen.

Hoewel het Lab nog in ontwikkeling is, streeft Emma ernaar alles te bieden wat zijzelf miste tijdens haar eigen verkenning van bio-ontwerp: een open en toegankelijke plek om te experimenteren, te leren en samen te werken. “Ik ben Blue City Lab begonnen om de drempel te verlagen voor iedereen die biotechnologie op een doe-het-zelf-manier wil beoefenen.”

Deze ideologie van open toegang komt ook tot uiting in Emma's nieuwste project: de Microbial Vending Machine. Voor dit project nam ze een FEBO-automaat – een kenmerkende Nederlandse verkoopautomaat die gefrituurde snacks 'uit de muur' verkoopt – en veranderde deze in een etalage voor levende materialen en speculatieve bioproducten.

“Dit is om mensen te laten zien dat het binnen minder dan 10 jaar net zo makkelijk zal zijn om een organisme uit de muur te halen als het nu is om een frisdrank uit een automaat te halen.” En de toegankelijkheid van biomaterialen zoals algen, schimmels en bacteriën is essentieel voor het bloeien van bio-ontwerp en biotechnologie. “Deze verzamelbare organismen kunnen in de nabije toekomst veel waardevoller zijn dan welke snoepreep of frisdrank dan ook. Uiteindelijk stellen de organismen ons in staat om ontwerp, wetenschap en bouw op een geheel nieuwe manier te benaderen.”

Emma wijst erop dat deze snelle ontwikkelingen en het eindeloze scala aan mogelijkheden mensen kunnen afschrikken, en soms schrikt het zelfs haarzelf af. “We kunnen nu vlees en textiel in het laboratorium kweken, en we zijn al in staat om stenen te kweken om huizen mee te bouwen. Dus, wat kunnen we niet kweken?”

Toch komt angst voor biotechnologie vooral voort uit een gebrek aan kennis en begrip. “Mensen hebben er misschien wel eens van gehoord, maar weten niet precies wat het is.” Daarom kan het onderwerp biotechnologie dichter bij de mensen brengen de houding ertegenover veranderen.  

Afsluitend van ons gesprek vroegen we Emma hoe zij een ideale toekomst voor experimenteel en bio-ontwerp voor zich ziet, en hoe we de uitdagingen kunnen overwinnen waar zij tegenaan liep bij het verkennen van de onontgonnen gebieden van bio-based ontwerp. “We zouden in ieder geval goed onderwijs op dit gebied moeten hebben,” antwoordt ze. “Ik denk dat elke ontwerper inleidende lessen zou moeten krijgen in duurzame ontwerpmethoden. Het gaat er echt om hoe we efficiënt kunnen werken met materialen, in plaats van ze van de aarde te halen. Om ons heen kijken en zien wat we al hebben: van schaarste naar overvloed. En dat is een visie die over het algemeen ontbreekt.”

Emma stelt dat de meeste onderwijsprogramma's – zowel op kunstacademies als universiteiten – nog steeds vrij traditioneel zijn. Volgens haar zouden academische instellingen experimenteler kunnen worden. “Ik denk dat dit het potentieel heeft om innovatie te stimuleren en samenwerking gemakkelijker te maken. Probeer eens verder te kijken dan jezelf, en misschien ontdek je iets waar je nooit aan gedacht had, wat letterlijk je leven kan veranderen.”