Robots nemen het over

Koert van Mensvoort
25 juli 2026

De robots komen eraan! Ze worden elke dag sterker en slimmer. Hoelang houd ik mijn baan nog voordat een robot ermee vandoor gaat? En ze nemen onze gezinnen, onze huizen en onze auto’s over… eigenlijk ons hele leven.

Toekomstbeelden waarin mensen worden overheerst door superieure machines bestaan al heel lang. Soms maken ze ons tot menselijk vee; in andere scenario’s proberen onze apparaten ons actief uit te roeien. Hoewel Hollywoodfilms robots meestal voorstellen als metalen mensen, is de werkelijkheid subtieler.

Robotisering wordt al tientallen jaren op grote schaal ingezet om werk uit te voeren dat vroeger door mensen werd gedaan. De industriële revolutie maakte menselijke spierkracht overbodig; nu automatiseert de digitale revolutie ons denkvermogen. Deze ontwikkeling neemt ons niet alleen werk uit handen, maar verandert ook onze aard. Hoogproductieve, uiterst nauwkeurig functionerende machines vragen immers om hoogproductieve, uiterst nauwkeurig functionerende mensen. Als neveneffect van standaardisering, massaproductie, automatisering, bureaucratie en globalisering zijn mensen in vergaande mate gerobotiseerd.

Terwijl we wachten op de dag dat een humanoïde robot ons de hand schudt en zich voorstelt als kunstmatige intelligentie, is de machine allang om ons heen gegroeid: we leven ín de robot. Ons leven is een programma dat we iedere dag uitvoeren. Afspraken en regels zorgen ervoor dat de orde wordt bewaard; mensen leven volgens normen. We staan op als de wekker gaat en reizen met de auto of metro naar ons werk. Als we ziek zijn, worden we beter en laten we zo min mogelijk over aan de grillen van de dag. We leven in een veilige omgeving en kennen onze plichten en verantwoordelijkheden. Mensen zijn systeemwezens die herkenbare patronen volgen en behoeften vervullen die binnen vaste kaders zijn ontwikkeld. We leven volgens patronen, net als robots.

De onverwachte overname

Het is vreemd dat we bang zijn dat cyberimplantaten en complexe technologieën voor genetische manipulatie ons van onze menselijkheid zullen beroven, terwijl er veel eenvoudigere manieren zijn om onmenselijk te worden. Het moet gezegd worden: soms lijkt het erop dat juist de mensen die systemen het beste weten na te bootsen de hoogste maatschappelijke posities krijgen. De robots nemen het op een onverwachte manier over.

Waarom wordt de relatie tussen mensen en machines altijd voorgesteld als een confrontatie en nooit als een samenwerking? Kijk bijvoorbeeld naar schaakwedstrijden. In de jaren negentig moest de machine haar intelligentie bewijzen door een mens te verslaan. Dat lukte, en tegenwoordig kan zelfs een grootmeester niet meer van zijn eigen telefoon winnen. Tegelijkertijd beseffen we dat schaken een beperkt spel is, dat intelligentie slechts van één kant belicht. Mensen zijn zoveel meer dan dat.

Mens én machine

Hoe belachelijk zou het zijn als we wedstrijden tussen mensen en paarden organiseerden om te bepalen wie het snelst kon rennen? Mensen op paarden leveren een veel interessantere uitkomst op. Denken is nu eenmaal iets anders dan rekenen. Laten we daarom erkennen dat robots niet hetzelfde zijn als mensen. Ze vormen eerder een nieuwe soort, waarmee we op aarde kunnen samenleven zoals we dat ook met planten en dieren doen. Waarom zouden wij robots worden als we al robots hebben? Het is beter als mensen en machines samenwerken aan een betere wereld.