The Embassy of Health is designing a chronically healthy society

Hoe blijven we in de toekomst gezond? En wat maakt een samenleving gezond? Tijdens de Dutch Design Week van dit jaar onderzoekt de Ambassade van Gezondheid hoe we de kracht van design kunnen benutten om te bewegen naar een gezondere samenleving. Van ziekenhuizen tot woningcorporaties, de ambassade pleit voor een gezamenlijke aanpak van de veranderingen die nodig zijn voor een samenleving die chronisch gezond is. We spraken met curator Marleen van Bergeijk om de te nemen stappen te bespreken.

Vertel ons over de Ambassade van Gezondheid van dit jaar.

Dit wordt de zesde editie van de Embassy of Health binnen World Design Embassies. Door al deze jaren heen omarmen we het overkoepelende thema van Chronische Gezondheid, elk jaar op een andere manier verkennend. Dit jaar zal de Embassy of Health zich richten op hoe en vooral welke mindset bijdraagt aan de beweging naar een chronisch gezonde samenleving.

Hoe veranderen we onze houding ten opzichte van gezondheid? Het is tijd dat we op zoek gaan naar andere wegen en perspectieven om de samenleving gezonder te maken en te voorkomen dat de gezondheidszorg te duur en onbereikbaar wordt. We weten wat ons te wachten staat, en we voelen de druk op de arbeidsmarkt, op de wachtlijsten en op onze portemonnee. Toch is het moeilijk om de realiteit te veranderen. Het vereist dat we onze manier van denken, handelen en samenwerken aanpassen. 

Dit jaar laten we in de tentoonstelling het gedachtegoed achter de concepten, projecten en installaties die u kunt ervaren, zien. Welke denkwijze helpt ons om samen tot oplossingen te komen die onze gezondheid ten goede komen, nu en in een verdere toekomst? Hoe blijven we aanpasbaar wanneer we worden uitgedaagd door nieuwe maatschappelijke verschuivingen zoals een pandemie? Hoe kunnen we voortdurend leren van verschillende stemmen in de samenleving en hoe kunnen we leren van de natuur, de grootste aanpasser van allemaal? In de tentoonstelling hebben we deze voorwaarden voor verandering belichaamd, die u ruimtelijk kunt ervaren terwijl u de verschillende projecten verkent.

We zijn gevestigd in een hal in het Klokgebouw (die we deelden met de Embassy of Food en andere DDW-deelnemers) waar je een landschap van projecten vindt die het thema planetaire gezondheid behandelen. Ik ben erg blij dat we onderdeel mogen zijn van dit grotere verhaal, aangezien we ons niet uitsluitend kunnen en mogen richten op de gezondheid van de mens. Onze gezondheid kan niet bestaan zonder zorg te dragen voor de planeet die we bewonen, hoe de natuur ons voedt en hoe we haar gelijkwaardig moeten behandelen. Deze verantwoordelijke houding is een van de factoren die we in ons verhaal over de mindset behandelen. Je kunt ons volledige verhaal hier vinden.

Wat is de visie van de ambassade op design voor gezondheid?
Onze belangrijkste, allesomvattende visie op gezondheid, vitaliteit en welzijn (let op: niet wellness, er is een belangrijk verschil) is die van Chronische Gezondheid. Met Chronische Gezondheid streven we naar een positieve benadering van onze gezondheid en welzijn. De focus op het bereiken van gezondheid in plaats van het bestrijden van ziekte leidt tot andere manieren om gezondheid in de samenleving te benaderen. Het is een term die nieuwe wegen en perspectieven opent. Het leggen van de nadruk op preventieve gezondheid in plaats van genezing betekent niet dat gezondheid zonder uitdagingen zal zijn, maar het zorgt voor een positieve benadering die zich richt op hoe - ondanks uitdagingen, of deze nu fysiek, mentaal of sociaal zijn - iemand kan deelnemen aan de samenleving.

Kun je enkele projecten uit de komende tentoonstelling belichten?

Monument van Moederschap/Moederschap ontworpen door Lisa Mandemaker met DesignLab Twente:

Het is het jaar 2088. Baby's worden nu volledig uitgedragen in kunstmatige baarmoeders (AW). Op hun 18e verjaardag krijgen mensen die geboren zijn uit een AW de kans om een monument te bezoeken dat een deel toont van de machine waarin ze zijn uitgedragen. Het bezoek aan het monument markeert een belangrijke levensgebeurtenis omdat verschillende mensen sterke verbindingen, herinneringen of zelfs gevoelens ten opzichte van deze machines hebben gerapporteerd. De monumenten maken het mogelijk om getuige te zijn van en opnieuw verbinding te maken met de machine ‘die je het leven schonk’. Het doel van deze speculatie is om nieuwe ideeën te doen ontstaan over toekomstige families buiten een stamboom, nieuwe verwantschap en het gevoel deel uit te maken van iets groters dan jezelf. In de tentoonstelling kunnen mensen onder de boog van het monument staan en ervaren wat het betekent om verbinding te maken met een stuk technologie dat leven gaf, met gebruik van al hun zintuigen.

Data Donor Club ontworpen door De Reuringdienst met Ams-ix:

Persoonlijke gezondheidsgegevens kunnen een goede indicator zijn voor preventieve gezondheidszorg, vooral wanneer deze worden vergeleken met collectieve gezondheidsgegevens. Echter, de manier waarop we tegenwoordig gegevens uitwisselen en verwerken, is vooral gericht op het stimuleren van consumentisme. Ams-ix (de Amsterdamse internetknooppunt) stelt een nieuwe manier voor van gegevensuitwisseling door de fundamenten van hoe we onze dataverkeer structureren te veranderen. Een transparante, privacyvriendelijke manier van gegevensuitwisseling waarbij u als persoon of organisatie inspraak heeft in wie uw persoonlijke (gezondheids)gegevens mag gebruiken en voor welk doel.

Designstudio De Reuringdienst heeft hun visie vertaald in een interactieve installatie. Welkom bij de Data Donor Club. Net zoals het doneren van je organen voor het algemeen belang, kun je ook kijken naar het doneren van gezondheidsgegevens voor het algemeen belang. Welke keuzes heb je, waar kunnen gegevens terechtkomen? Met welke voorwaarden ga je akkoord en welke invloed heb je? Dat kom je te weten wanneer je je aanmeldt voor de club tijdens de Dutch Design Week.

Health Overshoot Day ontworpen door Studio Marleen van Bergeijk x Studio Sociaal Centraal in samenwerking met Máxima MC en Trudo:

Máxima MC en Trudo onderzoeken welke rol een ziekenhuis en een sociale woningcorporatie kunnen spelen in de gezondheid en vitaliteit van burgers in hun gezamenlijke verkenning ‘Expeditie VitaalGezond’. Voor de Dutch Design Week van dit jaar hebben zij een speculatieve, meeslepende installatie ontwikkeld die de urgentie benadrukt om op een andere manier naar gezondheid(zorg) en vitaliteit te kijken, aangezien de zorgkosten stijgen en het aantal mensen dat in de zorg werkt beperkt is. Het zet de discussie op gang: wie is verantwoordelijk voor de gezondheid van een burger?

Het concept Health Overshoot Day, dat de fictieve datum markeert waarop de vraag naar ondersteuning op het gebied van gezondheid en vitaliteit hoger is dan wat de samenleving en de gezondheidszorg binnen de levensduur van een persoon kunnen bieden. Als we de beperkte zorg die in 2034 beschikbaar is gelijk zouden verdelen onder alle Nederlandse burgers, hoe zou dat er dan uitzien? Op hun 50e verjaardag ontvangen burgers een uitnodiging om hun persoonlijke Health Overshoot Day (HOD) te berekenen. Dit berekent, op basis van hun gezondheidsgegevens, vanaf welk moment de overheid niet langer in hun zorg kan voorzien. De berekening houdt rekening met je levensstijl, postcode, algemene gezondheidsvooruitzichten op basis van DNA en geslacht. Naast de metingen ontvangt de burger hulpmiddelen voor reflectie om te zien hoe zij hun Health Overshoot Day kunnen beïnvloeden.

 Hoe gaat de Ambassade verder dan traditionele opvattingen over de mens in de gezondheidszorg?

Ik voel dat we in de EoH een brede en nieuwsgierige mindset hebben over hoe technologische ontwikkelingen zoals AI en DNA-manipulatie onze gezondheid kunnen beïnvloeden en hoe we inspiratie kunnen putten uit processen van aanpassing en herstel in de natuur. Met de menselijke zoektocht of misschien zelfs verslaving aan maakbaarheid vind ik het essentieel om het oog op het hele ecosysteem niet te verliezen. Zowel het menselijke, sociale ecosysteem als het natuurlijke ecosysteem van soorten op aarde, waarvan wij er slechts één van de miljoenen zijn.

We kunnen ons ontwikkelen tot geavanceerde supermensen met weinig tot geen uitdagingen op het gebied van onze lichamelijke gezondheid, maar wat zegt dat over de omgeving waarin we leven? Zoals we in een van onze eerdere verhalen hebben onderzocht: richten we ons op de toekomst van de mensheid of op futuristisch humanisme? De projecten die je vindt in de Embassy of Health verkennen verschillende scenario's op verschillende tijdlijnen, wat vragen oproept zoals hoe we gezondheid willen benaderen in relatie tot onze technologische en (sociale) omgeving.

Hoe definieer je gezond in de huidige (en toekomstige) samenleving?

Gezondheid is voor mij iets dat zowel het individu als het menselijk perspectief overstijgt. We moeten in ecosystemen denken, omdat deze essentieel zijn voor het floreren van onze gezondheid. Daarnaast vind ik het belangrijk om aandacht te besteden aan mentale en sociale gezondheid, parallel aan en in wisselwerking met onze fysieke gezondheid.

Wanneer we werken aan een samenleving die zich richt op het bevorderen van gezondheid in plaats van het genezen van ziekten, hoe definiëren we dan gezondheid? Is gezondheid meetbaar? Moet het meetbaar zijn om het te laten werken? Het is vrij eenvoudig om medische interventies en hun effecten bij te houden, maar aantonen dat je iets hebt voorkomen dat er nooit was, is een stuk complexer. Het doet je afvragen, moeten we ons richten op technologie die de risico's en mogelijke ziekten in ons DNA-pakket voorspelt en hoe we deze kunnen voorkomen dat ze zich ontwikkelen, of richten we ons op het meten van gezondheidsniveaus op het moment zelf? Wordt het meten gedaan door een externe, objectieve dataset of is het iets dat we zelf doen door daadwerkelijk te luisteren naar de sensaties in ons lichaam? Het is interessant om te zien hoe deze mogelijke toekomstscenario's van het structureren van gezondheid(zorg) en de betrokken technologie onze sociale dynamiek beïnvloeden en omgekeerd. Het is iets dat verkend en ervaarbaar gemaakt wordt in verschillende installaties in de Ambassade.

Hoe gaat de Ambassade van Gezondheid om met de kosten van de gezondheidszorg?

Om onze samenleving echt een verschuiving naar preventieve gezondheid te laten maken, moeten we ook nieuwe manieren van gezondheidsfinanciering overwegen en daadwerkelijk uitproberen. Het is tegenwoordig heel tastbaar dat ons gezondheidszorgsysteem onhoudbaar is, de kosten stijgen en we steeds meer mensen nodig hebben om de zorg te leveren als we doorgaan met de manier waarop we de gezondheidszorg nu structureren.

Het is een complex systeem dat in de loop der jaren organisch is gegroeid, dus het zal tijd en experimenteren vergen om nieuwe manieren te proberen om gezondheid te bereiken (in plaats van ziekte te genezen) binnen een maatschappelijk systeem en economie. Daarom geven initiatieven zoals een ziekenhuis dat samenwerkt met een woningcorporatie om hun rol in preventieve gezondheid buiten de ziekenhuismuren te verkennen mij een hoopvol gevoel. In de context van ons verhaal over mindset is het geweldig dat onze partners allemaal methoden van experimenteren omarmen en design gebruiken om deze mogelijke toekomsten voor te stellen en uit te proberen.

Van wie is de verantwoordelijkheid voor gezondheid?

Dit is een interessante en ook gelaagde vraag. In de huidige samenleving wordt gezondheid beïnvloed door twee codes: ons DNA en onze postcode, en een beetje geluk. De grootste factor? Onze postcodes! Waar en hoe we leven bepaalt voor 70% onze gezondheid, onze genen voor 15% en de overige 15% is geluk. Waar en hoe we leven is iets waar we als individuen niet volledig controle over hebben. Als je budget laag is, woon je misschien in een appartement naast een drukke, vervuilende weg en heb je moeite om vers product te kopen. Laat staan dat je genoeg tijd en energie hebt om aan het einde van een stressvolle dag een voedzame maaltijd te bereiden. Kennis over gezondheid kan beperkt zijn en wordt doorgegeven aan de volgende generatie.

Ik denk dat het opnieuw nuttig is om in termen van een ecosysteem te denken als het gaat om het bereiken van gezondheid in bredere zin. Het vergt de inspanning van onze overheid en onze systemen om toegang te hebben tot gezonde opties, kennis en leefomgevingen. Aan de andere kant kunnen individuen en gemeenschappen stappen zetten naar gezondheid en vitaliteit, elk op hun eigen manier. Daarom is het belangrijk om te focussen op meerdere oplossingen en wegen om gezondheid te bereiken. Een van onze partners, Philips Design, laat zien hoe toegang tot kraamzorg werkt in twee verschillende contexten, waarbij Nederland en Afrika worden vergeleken. Dezelfde zorg is noodzakelijk, maar de manier waarop de oplossingen worden aangeboden en hoe de verschillende organisaties samenwerken verschilt in elke lokale situatie.

Hoe gebruik je sociaal ontwerp voor sociale problemen?

Sociaal ontwerp wordt in deze samenwerking op een speculatieve manier gebruikt. Bij sociaal ontwerp ligt de focus op het hebben van hulpmiddelen en interventies die mensen in staat stellen deel te nemen aan het proces van het werken aan oplossingen voor een maatschappelijk probleem. Bijvoorbeeld door de behoeften, ideeën, frustraties en vaardigheden van mensen te betrekken bij het proces van het genereren van gezondheidsoplossingen in de buurt.

Voor het project tussen Studio Marleen van Bergeijk & Studio Sociaal Centraal voor Máxima MC en Trudo hebben we een fysieke representatie gemaakt van een mogelijke toekomst. Het is een toekomst die een beetje controversieel en misschien zelfs een beetje dystopisch is. Het stelt ons in staat om te bespreken waar we niet naartoe willen, maar wat een goed alternatief zou zijn? Waarom voelen we onbehagen bij de richting waarin we mogelijk gaan, hoe kunnen we dit voorkomen? In het scenario behandelen we zowel de individuele als de collectieve verantwoordelijkheid ten aanzien van preventieve gezondheid.

Wat hoopt u nog meer te zien voor de toekomst van de gezondheidszorg?

Ik hoop dat we onze menselijke obsessie met efficiëntie kunnen loslaten. Ik denk dat het verzorgen van gezondheid, of het nu die van jezelf, iemand in je buurt of die van de natuur om ons heen is, tijd kost. Het is iets waarmee we verbinding kunnen en moeten maken, er is geen snelle oplossing.