Next Generation: Building aquatecture with Shaakira Jassat

Dit verhaal maakt deel uit van Next Generation, een serie waarin we jonge makers een platform bieden om hun werk te presenteren. Jouw werk hier? Neem contact op en bepaal je coördinaten terwijl we samen onze toekomst verkennen.

Shaakira Jassat studeerde af aan de Design Academy Eindhoven met haar project Aquatecture, een compact en esthetisch wateropvangpaneel dat past in dichter bebouwde stedelijke ruimtes. Het kan worden geïnstalleerd als gevelpaneel op gebouwen of als vrijstaande elementen in open ruimtes. Gemotiveerd door de droogtes van 2017 in haar thuisstad Kaapstad, waar verwacht werd dat de kranen droog zouden vallen. Voor Jassat was het duidelijk dat haar werk zich moest richten op het gebrek aan water en hoe architectuur kan worden aangepast om water te omarmen. Aquatecture doet precies dit, door een visualisatie van water in de stedelijke omgeving die helpt een nieuwe relatie tussen mensen en water te creëren. Na de eerste levensgrote pilotinstallatie voor Aquatecture in Kaapstad, spraken we met Jassat over de Namibwoestijnkever en Bromeliaplanten als ultieme inspiratiebronnen, en hoe we via architectuur een symbiose met de natuur kunnen creëren.

Tijdens mijn studie aan de Design Academy Eindhoven ben ik altijd gefascineerd geweest door water als materiaal in mijn projecten. Toen ik bezig was met mijn keramiekminor eind 2017, kampte Kaapstad met een grote droogte en stonden de nieuwsberichten vol met beelden van opdrogende dammen en dode vissen door het uitblijven van regen in de voorgaande jaren. Het was vanzelfsprekend dat mijn werk zich vanaf dat moment richtte op het tekort aan water. Ik bracht tijd door in Kaapstad op het hoogtepunt van de droogte, toen de stad op de rand stond van Dag Nul, de dag waarop de kranen droog zouden vallen. Van het onderzoeken van de verborgen watervoetafdruk in een kopje thee tot nadenken over hoe architectuur kan worden aangepast om water te omarmen, begon ik om me heen te kijken en te zien waar en hoe ik water kon oogsten zonder de kraan open te draaien.

Dit onderzoek, gecombineerd met het bekijken van enkele geweldige voorbeelden in de natuur, zoals de Namib-woestijnkever, inspireerde het Aquatecture-project. De kever leeft in de woestijn en is ontworpen om waterdamp te condenseren via de bulten op zijn rug. Net als de kever stelde ik me voor dat onze steden zelfvoorzienende ecosystemen zouden worden, waar elk gebouw verantwoordelijk zou kunnen zijn voor zijn eigen verbruik.

Tijdens de afstuderen was het hoofddoel om een waterverzamelaar te creëren die zou passen in dichte stedelijke omgevingen door zijn compactheid, visuele identiteit en vermogen om te integreren in architectuur. Het werk werd tentoongesteld als onderdeel van de GS19 Show in Campina tijdens de Dutch Design Week 2019, evenals nieuwe onderzoeksstappen naar water-vriendelijke architectuur, tentoongesteld bij Bio Art Laboratory datzelfde jaar. Het werd goed ontvangen door bezoekers en de media en ik kreeg veel e-mails met vragen na de tentoonstelling. Vanaf dat moment zag ik de noodzaak om de panelen verder te ontwikkelen en ze in de praktijk te implementeren. Ik deelde het werk met verschillende contacten in Zuid-Afrika. Mark Noble, ontwikkelingsdirecteur bij de V&A Waterfront in Kaapstad, was bereid om de eerste pilot te faciliteren. Samen met een geweldig team en bereidwillige sponsoring van alle partijen is deze pilot net eind 2020 gerealiseerd en zijn we nu de monitoringsfase ingegaan.

De proefopstelling in Zuid-Afrika is opgezet om de efficiëntie en duurzaamheid van de panelen te testen. Deze zal nauwlettend worden gevolgd en er zullen gegevens worden verzameld, zodat het ontwerp en de engineering van het paneel verder kunnen worden ontwikkeld met verbeteringen waar nodig. De gegevens zullen inzicht geven in de vraag of de materiaalkeuzes, installatiemethoden en openingen in het paneel zelf tot nu toe correct zijn gemaakt en zullen de verdere ontwikkeling van het product kunnen informeren. Ik ben ook benieuwd hoe omringende mensen en elementen van de natuur omgaan met de installatie. We hebben een weerstation geïnstalleerd om ook weergegevens te monitoren.

Het zou geweldig zijn om Aquatectuur te implementeren op plekken waar water schaars kan worden. Met dat in gedachten, vind ik het interessant om op te merken dat Nederland bekend staat als een waterrijk land en tegelijkertijd soms te maken kan krijgen met plotselinge overstromingen. Aquatectuur kan helpen om stedelijke afwateringssystemen te ontlasten tijdens perioden van overstromingen door regen op te vangen terwijl het uit de lucht valt, voordat het de grond bereikt.

Met dit in gedachten ben ik net een project gestart om de tweede proefinstallatie van Aquatecture in Eindhoven te realiseren, ondersteund door Cultuur Eindhoven. Om de productontwikkeling voor een bredere toepassing te versterken en een definitief ontwerp te realiseren dat gemakkelijk in stedelijke gebieden kan worden geïmplementeerd, vind ik het belangrijk om Aquatecture in verschillende klimaten te testen. Zodra de onderzoeks- en ontwikkelingsfase is voltooid, is mijn visie om Aquatecture beschikbaar te maken voor installatie op stedelijke gebouwen of in openbare ruimtes wereldwijd.

Op dit moment lijkt financiering het grootste probleem te zijn waarmee ik word geconfronteerd bij de ontwikkeling van mijn werk. Aquatecture is een grootschalig project en omvat een multidisciplinair team dat het project ondersteunt van engineering tot productie tot installatie. Hierdoor kan het moeilijk zijn om het volledige potentieel van het project alleen te realiseren. Ik had het geluk om geweldige steun te krijgen uit Zuid-Afrika en nu ook uit Nederland om de eerste pilots te realiseren, en nu ben ik op zoek naar ontwikkelingspartners die bereid zijn bij te dragen aan het project met fondsen en/of expertise.

Mijn doel vanaf het begin was om een paneel te hebben dat compact, esthetisch en gemakkelijk geïntegreerd kan worden in architectuur. De functionaliteit van het paneel speelde ook een rol in de algemene ontwerpkeuzes en de patronen werden gekozen op basis van prototyping en testen. Tijdens mijn afstuderen werd er een diepgaand onderzoek naar patronen uitgevoerd in samenwerking met de Japanse grafisch ontwerper Aya Kawasaki, voordat het definitieve ontwerp van de openingen werd geoptimaliseerd. Prototypes hiervan werden gemaakt en vervolgens getest met een echte douche van langzaam stromend water om de regen zo goed mogelijk na te bootsen. Nadat ik de patronen had getest, koos ik het meest efficiënte ontwerp en wijzigde het totdat ik tevreden was met de gecombineerde effectiviteit en esthetiek. Roestvrij staal werd gekozen vanwege de duurzaamheid in watertoepassingen. Het proefproject in Zuid-Afrika wordt getest in aluminium. Een deel van de proefstudies zal zijn om te zien welk materiaal het meest geschikt is en om de gebonden koolstof van de materialen te volgen en ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk materiaalverspilling is bij de productie.

Ik werkte ongeveer 7 jaar als interieurarchitect in Zuid-Afrika. Deze achtergrond en ervaring in de architectuur hebben me veel geleerd over hoe gebouwen functioneren en bieden een overzicht van stedelijke infrastructuren. Het maakt het iets makkelijker om complexe vraagstukken zoals waterbeheer te begrijpen. Ik heb het gevoel dat de architectuur tot nu toe niet veel symbiose met de natuur heeft opgebouwd, maar vooral is gebouwd rond menselijke behoeften.

Met deze achtergrondkennis en een focus op het creëren en onderhouden van relaties met menselijk en meer-dan-menselijk leven, zie ik mezelf in een unieke positie om nieuwe bruggen op dit gebied te bouwen. De overstap naar natuurinclusieve steden waarbij zorg voor onze hulpbronnen centraal komt te staan, is een geleidelijk proces dat tijd, zorg en toewijding vereist.

Traditioneel wordt regenwater weggeleid van gebouwen, terwijl Aquatecture een platform biedt voor water in de architectuur. Gebouwen kunnen nu de regen opvangen en deze direct verzamelen en gebruiken waar het nodig is. Het opgevangen water kan in het grijze watersysteem van het gebouw worden gepompt en worden gebruikt om toiletten door te spoelen. Dit zou het gebruik van vers drinkwater voor deze activiteiten overbodig maken. Aquatecture visualiseert ook water in de stedelijke omgeving en helpt een nieuwe relatie tussen mensen en water te creëren.

Het lopende onderzoek naar het omarmen van water in de stedelijke omgeving kijkt ook verder dan alleen waterwinning. Dit onderzoek is geïnspireerd door Tillandsia- en Bromeliaplanten, en deze planten kunnen hun eigen vocht en voedingsstoffen uit de lucht halen. Ze hebben vaak symbiotische relaties met hun omgeving. Ik bestudeerde deze planten onder de microscoop in het Bio Art Laboratory en onderzocht daarna vergelijkbare manieren waarop gebouwen deze natuurlijke principes zouden kunnen gebruiken om water te beheren en een samenwerkingsverband te vormen met omliggende ecosystemen, zo niet deze te versterken. Een goed voorbeeld hiervan is een van de onderzoeksmaquettes, geïnspireerd door de tankachtige structuur van een Bromeliaplant. Het vertoont een gevel met uitstekende opvangbladeren, waardoor het water kan vasthouden waar vogels uit kunnen drinken.

Ik geloof echt dat er veel meer potentieel te ontdekken valt als het gaat om hoe we met water in onze steden kunnen leven. Water is zowel kalmerend als reinigend, maar tegelijkertijd kan het een gevaarlijk element zijn. Als ontwerper zou ik meer tijd willen besteden aan het beter begrijpen van deze elementen bij het ontwerpen van toekomstige projecten met en voor natuurlijke elementen en mensen. Recentelijk heeft mijn werk me doen twijfelen aan het doel van woningen en of ze anders bekeken kunnen worden dan waarvoor ze nu gebruikt worden. Ik stel mezelf vragen zoals: Wat als onze gebouwen net zo lang meegingen als de seizoenen? Wat als ik mijn brood en mijn stenen in mijn keuken zou kunnen bakken? - Wat als we de huur zouden delen met mos?

Deze vragen inspireren mijn proces en duwen me uit de periferie naar een nieuwe manier van denken en doen. Het is binnen deze ruimte waar mogelijke innovaties geboren worden. Voor een meer symbiotische relatie tussen stedelijke ruimte en natuur speelt design een cruciale rol, aangezien ik zie dat design met elke dag die voorbijgaat verantwoordelijker wordt. De stedelijke ruimte moet zijn relatie met ecologie herdefiniëren om zorg voor hulpbronnen te tonen.

Design heeft het vermogen om dingen gemakkelijker te maken voor mensen om te ervaren en te begrijpen. Het heeft ook de kracht om bewustzijn te creëren. In mijn werk probeer ik de complexiteit en diepgang van de onderwerpen en het onderzoek dat ik uitvoer, te verpakken in een installatie of resultaat dat herkenbaar is voor mensen. Ik heb altijd het gevoel gehad dat design een doel moet hebben en betekenisvol moet zijn voor mensen en de aarde, misschien is dit een gevoel dat is ontstaan terwijl ik opgroeide in Zuid-Afrika. Ik ben opgegroeid in een jonge democratie en mijn grootouders kwamen naar Zuid-Afrika als contractarbeiders ten tijde van de kolonisatie.

Het hebben van deze afkomst en opgroeien met het zien van sociale verdeeldheid en pogingen om een democratie opnieuw op te bouwen, heeft zeker invloed op mijn werk. Meer recentelijk ben ik me bewust van de verbinding tussen dekolonisatie en ecologie. De cycli van de natuur worden beïnvloed door sociale systemen. Ik hoop meer te leren over deze oorzaken en gevolgen door mijn eigen persoonlijke proces van dekolonisatie in het komende jaar.

Na de onzekerheid die we in 2020 hebben ervaren, probeer ik de dingen dag voor dag te nemen. Naast het voortzetten van mijn huidige projecten, ben ik een nieuw onderzoek begonnen waarvan ik de eerste stappen tijdens de Dutch Design Week Virtual vorig jaar heb getoond. Ik ben van plan dit werk in uitvoering voort te zetten en blijf benieuwd waar het naartoe zal leiden. Het project heet ShellDwell en de fascinatie begon met het ei. Is het ei niet een verbazingwekkend staaltje architectuur? - Een harde beschermende schaal met leven erin vervat.

Omdat we sinds vorig jaar gedwongen vanuit huis moesten werken, begon ik mijn keuken als onderzoeksruimte te gebruiken en te experimenteren met de mogelijkheden van eierschalen en ander afval. In dit project beginnen de intimiteit van voedsel, de keukenruimte en afval een relatie te vormen en zijn alle drie dagelijks met ons verbonden. Kan deze relatie de stedelijke ruimte van de toekomst beïnvloeden? Tot nu toe zijn er enkele veelbelovende materiaalresultaten, maar tegelijkertijd breidt het onderzoek zich uit en beginnen er spannende inzichten naar voren te komen. Om de volgende stappen van dit project te volgen, zijn lezers van harte welkom om @studio_sway op Instagram te volgen.