The wild ecology of the economy

Geodesign #6: We hebben acht belangrijke bepalende momenten geïdentificeerd als introductie tot deze opkomende ontwerpbeweging—van zijde verhandelen tot silicium.

De Zijderoute is de beroemdste oude handelsroute ter wereld. Hij strekte zich helemaal uit van China tot het Romeinse Rijk en verbond talloze handelscentra onderweg waar kooplieden zijde, specerijen, wol, zilver en goud verhandelden. Naast het bevorderen van de wereldwijde handel in goederen, werd de Zijderoute ook een virtuele route voor de verspreiding van religie, kunsten, kennis en technologie. Enkele eeuwen later handelt ons hedendaagse economische systeem niet alleen langs één enkele route, maar omvat het een planetair netwerk dat een oncontroleerbaar wild technologisch systeem op zich is geworden. Het is een complex onderling verbonden web van instellingen, fysieke en logistieke infrastructuur, geleid door een wereldwijd algoritme dat niemand echt begrijpt. Het heeft de fysieke en financiële stromen van goederen en diensten opgebouwd, bepaald door de interactie van vraag en aanbod in het landschap en de atmosfeer die wij bewonen. Ons financiële systeem is een wilde ecologie geworden, gebouwd op de biosfeer waar het zich mee voedt.

De globale dorp

Hoewel onze handelsactiviteiten ooit gecentraliseerd waren op verschillende lokale marktplaatsen, worden onze huidige economische activiteiten uitgeoefend op de internationale marktplaats die de hele planeet omvat. Volgens economisch journalist Thomas Friedmann is onze wereld nu "met elkaar verbonden als één geglobaliseerde marktplaats". We leven in een werelddorp dat verbonden is door een complex netwerk van leveranciers en consumenten, geleid door grote bedrijven zoals Alibaba. 

Geïnspireerd door een zoon van een oude koopman in het Midden-Oosten en de protagonist van een van de meest beroemde sprookjes uit Duizend-en-één-nacht, heeft het Alibaba-concern zichzelf neergezet als symbool van het complexe internationale marktsysteem. De Alibaba-groep is de Oosterse versie van Amazon, Ebay, Paypal en Uber Eats - allemaal gecombineerd in één. Het is het grootste bedrijf in China dat een verscheidenheid aan e-commerce diensten aanbiedt. Het begon twintig jaar geleden als een Business-to-Business detailhandelsbedrijf waar fabrikanten en detailhandelaren konden samenwerken om een wereldwijde economie op te bouwen. Nu omvat het de belangrijkste Business-to-customer en customer e-commerce diensten in China, terwijl het innoveert in e-commerce en het wereldwijde marktsysteem.  De goederen en grondstoffen die worden vastgelegd in Alibaba's netwerk worden onttrokken aan de diepten van het land en over de hele wereld vervoerd per vrachtwagen, schip of vliegtuig binnen een fractie van de tijd die het ooit kostte om van China naar Rome te reizen langs de Zijderoute. 

Met een simpele klik op de Alibaba-website kunnen we een nieuw speelgoed of mobiel apparaat bestellen. Er wordt een keten van reacties in gang gezet. Binnen enkele dagen arriveert je nieuwe iPhone - gemaakt van lithium uit Argentinië en polyetheen uit het Midden-Oosten, geassembleerd in China en ontworpen in Amerika - rechtstreeks bij je voordeur. Langs de uitgebreide toeleveringsketen van een enkel product of dienst wordt pijnlijk zichtbaar hoe onze huidige marktpraktijken (on)opzettelijk bijna elke laag van het systeem van onze aarde hebben ontworpen.

De markt: een nieuwe biologische kracht

Hoewel we ooit homo sapiens waren, heeft de markt onze soort getransformeerd tot homo economicus: rationeel denkende, winstgerichte individuen die hun eigen nut willen maximaliseren. Hoewel we altijd al de wereld hebben gevormd om aan onze behoeften en verlangens te voldoen, wordt geodesign in onze huidige economische wilde systemen bepaald door de interactie van vraag en aanbod. Het is een oncontroleerbaar systeem dat ons door consumptie gedreven leven versterkt, en gevoed wordt door het aanbod - met andere woorden onze natuurlijke hulpbronnen. De biosfeer wordt daarom gecommodificeerd en gewaardeerd op basis van hoeveel palmolie, fossiele brandstoffen en andere ecosysteemdiensten deze levert. 

De afgelopen tweehonderd jaar is onze economie een ecologie geworden – een onvoorspelbaar en onstabiel wild systeem van bedrijven, infrastructuren, praktijken, beleidsmaatregelen en vele andere elementen die ons geo ontwerpen. Naarmate de economische sfeer groter wordt dan de milieusfeer, wordt de impact op milieuvoorraden pijnlijk zichtbaar. De economie is een heersende biologische wet die het milieu grotendeels verwaarloost. Maar de economie kan niet bestaan zonder de ecologie van het milieu.  Maar voorlopig is het moeilijk te zeggen wat verwoestender is: een financiële crash of een bulderende orkaan?

Er zijn enkele pogingen gedaan om rekening te houden met de culturele waarde en intrinsieke waarde van de biosfeer. Toch blijven landroof en uitbuiting de kloof tussen rijk en arm versterken. In dit systeem leidt zelfs een virus/wereldwijde pandemie tot een miljardenstijging van de rijkdom voor miljardairs, terwijl gemarginaliseerde gemeenschappen in armoede worden gedreven. Wat we nodig hebben, is een bedrijfsmodel dat ons in staat stelt rekening te houden met sociale rechtvaardigheid en de waarde van de biosfeer om de planeet ten gunste van iedereen te ontwerpen.