What will COVID-19 teach us about life?

We leven in turbulente tijden. Dankzij wetenschap en technologie kunnen we onze omgeving tot op atomair niveau waarnemen. We kunnen DNA lezen, cellen manipuleren, virussen knippen en plakken. De mensheid is een krachtige en dominante soort op de planeet. Het is verleidelijk om te denken dat we goden aan het worden zijn: Homo Deus. Maar dit is een vergissing. Af en toe weerlegt een microscopisch organisme ons. Het zegt ons: Stop, vertraag, reflecteer, hier ben ik.

Wat is het eerste dat elk levend wezen weet? Het maakt deel uit van een omgeving. Elk levend wezen heeft een relatie met andere levende wezens. Niet alleen naast je, maar ook boven, onder en binnen in je. Dat wil zeggen, waar je ook bent en wie je ook bent; jij staat in het midden. De aarde bevat miljarden mensen. Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen. Leven bestaat uit leven. En jij bent verbonden.

Houd je van de natuur? Goed. Maar kun je ook van een virus houden? Niet een viraal filmpje dat zich verspreidt op het internet, maar een minuscuul molecuuldeeltje dat je cellen binnendringt met een drang om te overleven en zich te verspreiden. Een stukje leven dat zich vermenigvuldigt en ons menselijk lichaam infecteert.

We hoeven virussen en parasieten niet lief te hebben. Dit zijn evolutionaire fenomenen die geen empathie tonen en het ook niet verdienen. De natuur kan subliem en mooi zijn, maar ook wreed en amoreel. Een virus is de meest primitieve vorm van leven. Het ziet ons niet als menselijke wezens. Het ziet alleen een kolonie cellen waarin het zich kan verspreiden en veroveren. Een ander perspectief. Wat voor ons een pandemie is, is voor het virus een overwinning. En het streeft naar niets minder dan totale wereldheerschappij. 

Ben je al besmet? Je denkt misschien dat je veilig bent, maar denk nog eens goed na. Geef je nog steeds handen? Waar een uitgestoken hand vroeger een teken was van openheid en contact, is het nu een daad van agressie of op zijn minst een onhandige ongevoeligheid geworden. Zelfs als je zelf gezond bent en niet tot de risicogroep behoort, kun je een ander besmetten, die vervolgens een kwetsbaar persoon kan besmetten, met fatale gevolgen.

Het virus is een besmettelijk informatiepatroon dat niet alleen onze menselijke cellen beïnvloedt. Het maakte de overstap van gen naar meme al lang geleden. Het muteert sociale relaties, verstoort de economie en infecteert zelfs onze psychologie. Net zoals het rabiësvirus een geïnfecteerde hond agressiever maakt, zodat deze zal bijten en het virus verder zal verspreiden, kan virale angst irrationeel menselijk gedrag veroorzaken – zoals het massaal inslaan van toiletpapier – dat infrastructuur onder druk zet die niet direct werd aangevallen door het virus. 

Het virus leert ons een les in bescheidenheid. Onze positie als de dominante soort op de planeet wordt uitgedaagd. Niet door kunstmatige intelligentie of een aanval vanaf Mars, maar door een microscopisch organisme. Zeker, wij zijn geen goden. Wij zijn net zo kwetsbaar als altijd. Ondanks onze dominante positie op aarde, is de mensheid slechts één van de vele levensvormen op de planeet, met één perspectief: het menselijk perspectief.

Het virus maakt ons bewust van andere levensvormen met andere perspectieven, verlangens en behoeften. Het leert ons ook dat wij één mensheid zijn. Deze virale indringers discrimineren niet op basis van nationaliteit, ras, inkomen, sociale status, politieke of seksuele voorkeur. Wij staan samen en moeten samenwerken om te overwinnen. Blijf veilig.