Avatar and the glowing bioluminescence of Pandora

Op het eerste gezicht is James Cameron's kaskraker Avatar (2009) niet meer dan een spectaculair weergegeven versie van het klassieke Pocahontas-verhaal. We zouden kritiek kunnen leveren op zijn scherp berekende ambitie om iedereen te behagen, de overdreven dialogen, de dunne ecologische boodschap, of de wat bizarre spiritualiteit in de tweede helft. Maar dat doen we niet. Avatar is een belangrijke film en er zit meer achter dan wat er door de 3D-bril te zien is.

Om te beginnen maakt de film ons vertrouwd met de schoonheid van een hypernatuurlijk landschap waar zelfs de meest geavanceerde geneticus niet van zou durven dromen. Net zoals de landschapsschilders van de 17e eeuw ons leerden een ongerept landschap te waarderen, presenteert Avatar ons flora en fauna die schitteren met de bioluminescentie van duizend diepzeebeestjes, interactieve planten en bomen die het Empire State Building doen verbleken. Fantasie? Escapisme? Zeker, maar het bereidt ons desalniettemin mentaal voor op enkele van de dingen waar wetenschappers vandaag aan werken.

Avatar is het soort film dat, achteraf gezien, een icoon zou kunnen worden van een verschuivende tijdgeest. Sinds Avatar zullen mensen niet meteen denken dat je je verstand verloren hebt als je spreekt over de onderlinge verbondenheid van bomen en planten in een bos als een soort biologisch internet – waardoor de biosfeer op één lijn wordt gebracht met de noösfeer.