How Amazon trees write their own autobiographies

Tropische bossen zijn een van 's werelds grootste koolstofopslagplaatsen en ze helpen het wereldklimaat te reguleren. Maar ze worden met een angstaanjagend tempo weggevaagd. Ontbossing eiste in 2018 een gebied ter grootte van België op. Deze habitats worden vaak gekapt om plaats te maken voor palmolieplantages en weidegrond voor vee. Voor de meeste bossen is vernietiging op deze schaal een vrij modern fenomeen.

Tropische bosecosystemen hebben meestal een zeer hoge biodiversiteit, maar vaak op de plaatsen waar je het het minst zou verwachten. Onderzoek heeft aangetoond dat er vaak meer wilde dieren voorkomen in gebieden waar een oude geschiedenis van menselijke activiteit is.

Hoe hebben inheemse volkeren in tropische bossen dus de biodiversiteit in deze bossen bevorderd terwijl ze nog steeds boomsoorten domesticeerden, steden bouwden en gewassen verbouwden? Nieuw onderzoek gepubliceerd in Trends in Plant Science suggereert dat het antwoord mogelijk in de bomen zelf geschreven staat.

Meer dan 50.000 jaar geleden beheerden mensen in Borneo het tropische bosvegetatie met behulp van vuur. Ze brandden de rand van oprukkende bossen af, en deze gerichte verstoring was voldoende om te voorkomen dat een groot aantal hoge boomsoorten de overhand kreeg. Het maakte de regeneratie mogelijk van habitats die rijk waren aan wilde voedselplanten en aantrekkelijk waren voor de dieren die mensen bejaagden.

Andere traditionele methoden van bosbeheer omvatten het openen van het bosdak door zorgvuldig bomen te selecteren om te kappen. Het licht dat dan de bosbodem bereikte, kon eetbare soorten zoals wilde yams stimuleren om te groeien tussen de zich herstellende vegetatie. Deze praktijken lijken op de moderne ideeën van eetbare bossen en agroforestry, die relatief hoge biodiversiteit behouden en bodemkoolstof en voedingsstoffenvoorraden vasthouden. Veel hiervan gaat verloren bij de omzetting naar industriële plantages of ranches.

In het verleden werden grote gebieden van de tropische bossen wereldwijd op deze manier beheerd door inheemse volkeren. Bomen houden zelf hun eigen verslag van deze geschiedenis in hun hout bij. Er werd altijd gedacht dat tropische bomen een korte levensduur hebben, meestal minder dan 400 jaar. Maar recent onderzoek toont aan dat veel tropische bomen heel lang leven, en meer dan 1.000 jaar geschiedenis in hun hout kunnen bewaren.

Je bent waarschijnlijk bekend met het idee dat je de leeftijd van een boom kunt meten door de ringen onder de schors te tellen. Eén ring staat meestal gelijk aan één jaar, dus dendrochronologie (de studie van boomringen) biedt een vrij eenvoudige manier om het leven van een boom te begrijpen. Dikkere ringen duiden meestal op een jaar waarin de omstandigheden goed waren voor groei – voldoende zonneschijn en water – terwijl dunnere ringen wijzen op een mager jaar van droogte en concurrentie met andere bomen.

Veel tropische bomen vormen geen jaarringen, maar in het nieuwe onderzoek hebben dendrochronologen meer dan 200 soorten geïdentificeerd die dat wel doen. Doorgaans weerspiegelen bredere ringen hogere regenval, maar veel bomen maken een groeispurt door als de lichtintensiteit toeneemt. Deze worden vrijstellingsgebeurtenissen genoemd en kunnen optreden als bomen om hen heen worden gekapt, waardoor meer licht door het bladerdak kan breken. Het vinden van deze markers helpt onderzoekers om episodes van boskap in het verleden te herkennen en dateren. In het Amazonegebied helpen deze gegevens wetenschappers om de enorme omvang van pre-Columbiaanse landbouw en bosbeheer te begrijpen.

De ringen bewaren ook bewijs van veranderingen in het klimaat door de verschillende isotopen (soorten) van zuurstof en koolstof die in het hout zijn afgezet. Koolstofisotopen weerspiegelen meestal de beschikbaarheid van licht en andere factoren die de fotosynthese beheersen, terwijl zuurstofisotopen wetenschappers helpen veranderingen in een nabijgelegen waterbron en jaarlijkse regenval te volgen. Isotopenstudies toonden aan dat de verlating van Angkor Wat in de 14e eeuw samenviel met ernstige droogte.

Bosgeschiedenissen kunnen ook voortkomen uit nieuwe DNA-studies. Zwaar gekapte soorten doorlopen wat wij "genetische knelpunten" noemen, waarbij een deel van het genetisch materiaal van een soort verloren gaat doordat veel individuen sterven of niet in staat zijn zich voort te planten en hun genen door te geven. Dit leidt tot beperkte genenpools.

Onderzoekers zouden dezelfde patronen verwachten te zien bij soorten die sterk werden beïnvloed door houtkap of branden die in het verleden door mensen zijn veroorzaakt. Genetica kan ook soorten identificeren die door oude volkeren zijn verspreid, zoals de paranoot.

Levende tropische bomen leggen binnenin zichzelf een geschiedenis vast van menselijke activiteit en de reactie van het bos daarop. De regeneratie van bossen na verstoring door mensen in het verleden biedt enige hoop voor de toekomst, maar alleen als de huidige ontbossingssnelheden kunnen worden gestopt, zodat de longen van onze planeet zich kunnen herstellen.

Dit artikel is opnieuw gepubliceerd van The Conversation onder een Creative Commons-licentie. Lees het originele artikel.