In conversation with Studio Drift

Een zwerm drones die vliegen als vogels, drijvende blokken beton, een choreografie van openende en sluitende bloemen. Het werk van Studio Drift daagt het onderscheid uit tussen de wonderen van de natuur en de creaties van de mens. Hun werk gaat verder dan het nabootsen van de natuur; het stelt de essentie ervan ter discussie.

Studio Drift combineert de inspanningen van kunstenaars Ralph Nauta en Lonneke Gordijn. We worden uitgenodigd in hun levendige en ruime studio in Amsterdam, die gevuld is met installaties in uitvoering. Omringd door intrigerende schetsen en experimenten, praten we met Lonneke over hun drang om verbinding te maken – met de natuur, met elkaar en met onszelf.

Lonneke en Ralph ontmoetten elkaar aan de Design Academy in Eindhoven en richtten Studio Drift op in 2007, twee jaar na hun afstuderen. “Het was niet echt de bedoeling, maar we ontwikkelden van nature een gezamenlijke stijl. Ons werk smolt samen. En na een tijdje begonnen we ons werk te definiëren en startten we Studio Drift,” legt Lonneke uit.

Zoals Lonneke het beschrijft, gaat hun werk over de verbinding tussen mensen en hun omgeving. “We herkennen allemaal dat moment van pure gelukzaligheid wanneer je een goed gesprek hebt en alle elementen van dat moment in harmonie zijn. Op dezelfde manier kun je in harmonie zijn met je natuurlijke omgeving.”

“Als je naar de wolken kijkt die voorbijtrekken in de lucht, als je luistert naar het geluid van de golven die aankomen op het strand of staart in een vuur. Deze zich herhalende bewegingen kalmeren ons. We gebruiken die bewegingen van de natuur om dit gevoel van harmonie te herscheppen – met onszelf, met elkaar en met de natuur.”

Lonneke vindt deze staat van kalmte ook tijdens het oogsten van paardenbloemen, wat ze elk jaar doet voor hun doorlopende werk Fragile Future. “Hoe de paardenbloem denkt, zich gedraagt... er zit een intelligentie in, het werkt als een gemeenschap. In een enkele plant herken ik hoe wij als mensen ons gedragen. Dat is het mooiste om te ontdekken.”

In het tijdperk van smartphoneverslaving en informatieoverload kan het tegenstrijdig lijken om technologie te gebruiken om het kalmerende effect van de natuur na te bootsen. Is technologie niet juist hetgene dat ons van de natuur verwijdert? Lonneke is het daar gepassioneerd mee oneens. “Technologie op zich betekent niets. Technologie wordt door mensen gemaakt. Het is niet overprikkelend op zich; het gaat erom hoe wij ermee omgaan.”

Studio Drift gebruikt technologie om objecten of omgevingen tot leven te brengen, waardoor het publiek met die objecten kan meeleven. “Maar,” erkent Lonneke, “het vereist veel onderzoek en correcte programmering om het juiste gevoel vast te leggen. Soms kan de beweging behoorlijk agressief zijn. We blijven doorgaan met ons werk totdat het de juiste snaar raakt. Het is een zeer intuïtief proces.”

Voor haar zijn natuur en technologie helemaal niet tegenstrijdig. “In de natuur is er een eindeloze keten van prikkels en organismen die op elkaar reageren. Denk aan de vogelzwerm en de roofdier die de vorm ervan verstoort. En als mensen snijden we een stuk uit die keten en isoleren het – dat noemen wij technologie. We beheersen de input en berekenen de output. Door technologie te gebruiken, leer je over de complexiteit van de natuur. En in wezen kan deze complexiteit van de natuur niet worden vastgelegd binnen het kader van technologie. Omdat er altijd nieuwe, onverwachte prikkels zullen zijn.”

Sinds mensen gedomesticeerd zijn, faciliteren technologische systemen onze moderne levensstijl. Deze isolatie van technologie ten opzichte van de natuur leidt tot de vervreemding die wij ervaren. “Sommige systemen voelen alsof ze ons worden opgedrongen. Ze voelen niet natuurlijk aan, omdat er een ontbrekende schakel is.”

Voor Ralph en Lonneke is het belangrijk om die systemen in vraag te stellen. Waarom leven we zoals we leven? En kunnen we een bestaand systeem ombuigen naar iets dat natuurlijk aanvoelt? Een van die systemen die niet natuurlijk aanvoelen, zijn blokken en dozen, waar de installatie Drifter over nadenkt.

“Blokken zijn een systeem ontworpen door mensen; ze bestaan niet in de natuur. Een enkel blok doet niets, het is alleen functioneel in combinatie met andere blokken om iets te bouwen. Vooral een betonnen blok voelt onmenselijk, zwaar en meedogenloos. Het is een obstakel. Maar wanneer het in de lucht begint te zweven, komt het plotseling tot leven. Je kunt je verbinden met het object. De beweging geeft het een ander gevoel.”

Lonneke is gefascineerd door de manier waarop we ons leven structureren in zowel fysieke als mentale hokjes. “Hokjes zijn veilig, omdat elke hoek zichtbaar is. Je ziet wat je krijgt. Maar op een gegeven moment wordt het hokje een gevangenis waaruit we willen ontsnappen. Dat vind ik vreemd en fascinerend. We hebben deze structuur zelf ontworpen, maar het drijft ons ook weg van onze echte behoeften.”

In hun eigen werk streven ze ernaar om vooraf bepaalde kaders los te laten en hun creaties vrij te laten. “Het interveniëren in de openbare ruimte is vooral interessant omdat het een publiek bereikt dat normaal gesproken geen galeries of musea bezoekt. We zijn actief op zoek naar het publiek en hoe we daarmee in contact kunnen komen.”

Het vrijlaten van hun werk wordt letterlijk in Franchise Freedom. De autonome vliegende zwerm verlichte drones heeft de luchten van Miami, Amsterdam en Burning Man doorkruist. De drones gaan de interactie aan met de natuurlijke omgeving en reageren op onverwachte prikkels.

Franchise Freedom is het resultaat van jarenlang onderzoek naar de kenmerken van vogelzwermen. “Vogelzwermen lijken erg op groepen mensen, als je ze van een afstand bekijkt. We hebben niet altijd de controle.” En hoewel we vogels associëren met vrijheid en onafhankelijkheid, is dat niet altijd het geval. “Soms leiden de vogels, soms volgen ze. Ze kiezen een richting, maar reageren ook op externe factoren zoals roofdieren. Ze maken dezelfde soort keuzes als wij, dag in dag uit.”

Het wordt duidelijk dat planten en dieren meebewegen met het ritme van de natuur, terwijl wij als mensen proberen het te bestrijden en te beheersen, ook al zullen we altijd deel uitmaken van de natuur. “Technologische innovatie maakt deel uit van de evolutie. Veel technologieën worden bedacht en geprototypeerd, maar slechts een paar ervan werken goed, sluiten aan bij onze behoeften en worden succesvol. Voor mij is dat precies hetzelfde als natuurlijke evolutie.”

Vanuit dat perspectief hoeven we niet bang te zijn voor technologie die de overhand neemt. “Ik vertrouw op menselijke mildheid, maar Ralph en ik zijn het daar niet over eens,” lacht Lonneke. “Voor mij is technologie niet eng. Ik hoop dat technologie een deel van onze werklast overneemt en meer ruimte creëert om met elkaar in contact te komen.”

Nieuwe technologieën bieden veel mogelijkheden, zoals kunstmatige intelligentie. “Kunstmatige intelligentie is zo'n abstract begrip, vergelijkbaar met het internet. In de afgelopen 500 jaar is kennis gecategoriseerd en gefragmenteerd over verschillende wetenschappelijke disciplines. Ik geloof dat kunstmatige intelligentie die fragmenten weer met elkaar zal kunnen verbinden. We hebben deze behoefte, deze neiging om te verbinden. Dat is waar we naartoe moeten.”

En uiteindelijk zullen we weer terechtkomen bij de natuur. “Maar dan vanuit een heel ander perspectief. Evolutie is ons doel; betere mensen worden. Technologie helpt ons alleen maar om daar te komen. Dus, wat is natuur eigenlijk, en waar willen we dat deze ontwikkeling naartoe gaat? Daar moeten we over praten. En wij, bij Studio Drift, willen deel uitmaken van dat gesprek.”