Iceland is mourning a dead glacier

Overlijdensakten en gedenkplaten zijn niet iets wat je normaal gesproken met een gletsjer zou associëren. Maar dat is precies hoe IJsland onlangs rouwde om het verlies van de 700 jaar oude Okjökull, de eerste van zijn grote gletsjers die stierf.

Dit is slechts één vroeg voorbeeld van gebeurtenissen waar we steeds vaker mee te maken zullen krijgen naarmate de hete nieuwe wereld die we creëren langzaam ecosystemen vernietigt en bestaansmiddelen. Maar het erkennen van het groeiende emotionele trauma en verdriet dat nu en in de toekomst wordt gevoeld door milieucatastrofes, kan nog steeds de aanzet zijn die we nodig hebben om hun impact te beperken.

Rouw verschilt radicaal in zijn logica van gewone droefheid over een verlies. Als droefheid de reactie is op het verwijderen van een object van het tafelkleed dat de geleefde wereld van een persoon voorstelt, dan is rouw het resultaat van een verlies dat het weefsel van dat kleed zelf verscheurt. Om dit gat te herstellen en uit de daaruit voortvloeiende pijn en verontwaardiging te komen, moet de geleefde wereld opnieuw worden geconfigureerd.

Om te rouwen moet men echter de scheur in die wereld erkennen. Dit kan tijd kosten, en ontkenning is een gebruikelijk onderdeel van het proces van het accepteren van een diep verlies. Dit kan aanvankelijk de vorm aannemen van een verleiding tot volslagen ongeloof, en blijven hangen als sporadische gedachten en hoop dat wat verloren is gegaan, dat niet was.

Het lijkt misschien een irrationele reactie, maar het is een volledig begrijpelijk verdedigingsmechanisme tegen een verwoestend verlies. De wereld zonder dat wat verloren is gegaan, is zo radicaal en kwalitatief anders dat de psyche zich verzet tegen het accepteren van de realiteit.

Hoewel veel klimaatontkenning te wijten is aan corruptie en eigenbelangen, kan het vermijden van rouw verklaren waarom veel fatsoenlijke en intelligente mensen ook in de verleiding komen om de klimaatafbraak die mensen veroorzaken te ontkennen.

Het is, in zekere zin, onvoorstelbaar, zelfs absurd, om te denken dat wij ons eigen klimaat destabiliseren, of de omvang en snelheid van verandering die nodig is om de neergang te stoppen. Het is niet verrassend dat zoveel mensen wanhopig hebben gehoopt dat de wetenschap op de een of andere manier fout moet zijn, of dat nog veel meer mensen doen alsof we nog steeds kunnen hopen op het voortbestaan van onze oude wereld, in plaats van de fundamentele verschuiving in de manier waarop we opereren en organiseren die nodig is.

Het vereist aanhoudende kracht en aandacht om geleidelijk ontkenning om te zetten in acceptatie en om een nieuw leven op te bouwen. Acties zoals de gletsjerbegrafenis van IJsland maken een vitaal onderdeel uit van dat proces. Als symbolen van eeuwigheid hebben gletsjers een grote culturele betekenis op het Noordse eiland. Ze zijn ook cruciaal voor toerisme en energie. En bij de huidige opwarmingstempo's zullen alle gletsjers van het land binnen de komende 200 jaar het lot van Okjökull ondergaan, één voor één. Voor IJslanders kan het emotioneel erkennen hiervan de bijbehorende rouw omzetten in actie.

Het is natuurlijk geen gemakkelijk proces. Als tekenen van onze onvoorzichtigheid is het verdriet in gevallen als deze bijzonder krachtig en vaak doordrenkt van woede, vergelijkbaar met dat van iemand die dicht bij een moordslachtoffer staat. Dit gletsjer-ecosysteem is niet "verloren" - om hier van verlies te spreken is eufemistisch. Het werd onder onze neus vermoord.

Rouw om het instorten van het klimaat en de achteruitgang van onze natuurlijke wereld is ook opmerkelijk anders dan rouw om het overlijden van een dierbare, omdat het nooit vermindert, laat staan verdwijnt. De door de mens veroorzaakte klimaatnoodtoestand zal ons hele leven bepalen en zal ons allen binnenkort diepgaand beïnvloeden. Vanwege tijdsvertragingen in het klimaatsysteem, zullen de zaken nog lange tijd verslechteren, wat we ook doen.

Dus, hoewel een gezonde reactie op de dood van een dierbare is om diep te rouwen en vervolgens geleidelijk te herstellen, is het enige herstel van ecologische rouw dat überhaupt mogelijk is, dat wij de wereld veranderen zodat onze acties deze niet langer aantasten.

Dit is hoe ecologische rouw – om het ons ontnemen van de natuurlijke systemen waar we noch bereid noch in staat zijn zonder te leven – leidt tot de radicale actie die nodig is om een nieuwe wereld tot stand te brengen.

Gezien hoe laat het al is, betekent dat niet langer nietsdoen accepteren – en dat ligt aan ons. In de woorden van IJslands gedenkplaat, geplaatst aan de voet van de dode gletsjer als een boodschap voor de toekomst: “We weten wat er gebeurt en wat er moet gebeuren. Alleen jij weet of we het hebben gedaan.”

Dit artikel is opnieuw gepubliceerd van The Conversation onder een Creative Commons-licentie. Lees het originele artikel.

Coverafbeelding: Mensen komen bijeen om het verlies van de 700 jaar oude gletsjer Okjokull te herdenken. (via STR/EPA)