Can technology be humane?

We moeten zorgvuldig nadenken over hoe we omgaan met technologie: waarvoor we het gebruiken, waarom, en of het ons helpt of hindert. Soms lijkt onze technologie in onmenselijke richtingen te stromen, en voelt het alsof we er geen invloed op hebben om het bij te sturen. Maar de mensheid legt dammen aan in rivieren en verandert het landschap op talloze andere ingrijpende manieren: Als we onze technologische groei kunnen ombuigen—waarom zouden we die dan niet richten op de mens? 

Onlangs kwamen onze Next Nature Fellows—mensen uit verschillende disciplines die werken aan en rond het thema next nature—bij elkaar om deze urgente vraag te bespreken en de basis te verkennen van ons aanstaande onderzoeksonderwerp: Humane Technologie.

Humane technologie is een nogal dubbelzinnige term die voor verschillende interpretaties vatbaar is. Het roept ook de vraag op of technologie humaan kan zijn — het lijkt alsof het op zichzelf een tegenstrijdige uitspraak is.

De Oxford Dictionaries beschrijven ‘humaan’ als “iets wat een beschavende invloed op mensen heeft.” Humane technologie verwijst dan naar technologie die de samenleving naar een stadium van ontwikkeling brengt dat als geavanceerder wordt beschouwd, door menselijke behoeften als uitgangspunt te nemen. Want waarom technologie creëren die niet inspeelt op hoe mensen leren, denken, creëren en gedijen?

Met alle respect voor de toekomst, zien we twee mogelijke paden waarlangs onze co-evolutionaire relatie met technologie zich zou kunnen ontwikkelen: het droompad en het nachtmerriepad. We staan op een keerpunt waar we ofwel slaapwandelend onze technologische toekomst tegemoet kunnen gaan, of deze kunnen beheersen door humane technologie te bouwen die onze menselijkheid beschermt en de samenleving versterkt.

Veel gesprekken over de toekomst richten zich op het punt waarop technologie de menselijke capaciteit overtreft en menselijke kwetsbaarheden overstijgt. Mensgerichte technologie vereist daarom dat we onze meest kwetsbare menselijke instincten begrijpen, zodat we hiernaar kunnen ontwerpen en ons kunnen beschermen tegen misbruik.

In zijn Brief aan de Mensheid, schrijft NNN-directeur Koert van Mensvoort over zijn bezorgdheid over de twijfelachtige grens tussen technologie die de mensheid faciliteert, en technologie die ons menselijk potentieel beperkt. “En dat zie ik niet als wenselijk, want ik ben een mens, en ik speel voor team mens.” We moeten daarom een wereld voor ogen zien waarin menselijke behoeften en doelen worden opgenomen in de kern van technologie zoals deze wordt gebouwd.

Om technologie te laten floreren, hebben we een stap gezet in de richting van het creëren van een gemeenschappelijke woordenschat met zes principes die de kern zouden moeten vormen van het ontwikkelen van mensgerichte technologie.

— Humane technologie moet natuurlijk aanvoelen, in plaats van vervreemdend.
— Humane technologie moet menselijke intuïtie doen herleven.
— Humane technologie neemt menselijke waarden als hoeksteen.
— Humane technologie resoneert met de menselijke zintuigen.
— Humane technologie moet mensen empoweren.
— Humane technologie moet de menselijke conditie verbeteren.

Koert van Mensvoort vraagt zich af of humane technologie gaat over technologische innovatie of sociale innovatie. De twee lijken hand in hand te gaan. William Myers denkt dat oplossingen en benaderingen ten opzichte van technologie humaan zijn, hoewel deze niet technologisch zijn.

Arne Hendriks vraagt zich af of we überhaupt technologie nodig hebben om menselijker te worden, en denkt dat technologie zelf geen moraliteit heeft. Volgens hem is ‘menselijk’ een ethisch debat (kijk maar eens naar de technologische gebeurtenissen die de afgelopen twee jaar ethische zorgen hebben opgeroepen).

Op een bepaalde manier zou je kunnen zeggen dat mensvriendelijke technologie gaat over onszelf temmen in relatie tot onze (technologische) omgeving. Technologie verandert niet alleen onze omgeving, maar verandert uiteindelijk ook ons. In een optimistische visie zullen de komende veranderingen ons in staat stellen om menselijker te zijn dan ooit tevoren.

“En hoe zit het met dieren en andere levensvormen?” vraagt Teresa van Dongen zich af. Het is een terechte aarzeling; ‘humaan’ impliceert immers oplossingen die menselijke belangen centraal stellen. Het is daarom noodzakelijk dat we onszelf afvragen wat bedoeld wordt met zo'n bijvoeglijk naamwoord. Betekent het dat iets zowel menselijke als niet-menselijke levende wezens respecteert? Of heeft het alleen betrekking op mensen? En wat zal het doel van deze definitie zijn?

Zeker, humane technologie verwijst naar technologie die goed is voor de mensheid, maar wanneer we spreken over humane technologie, moeten we de actoren in het gesprek verbreden — niet alleen voor onszelf, maar voor de planeet als geheel.