“Binnen een paar jaar zal het mogelijk zijn voor een te vroeg geboren baby om verder te rijpen in een kunstmatige baarmoeder,” zegt gynaecoloog Guid Oei. Het is daarom dat het Kunstmatige Baarmoeder: Droom of Nachtmerrie? symposium wordt gehouden op 29 maart bij het TU/e Centrum voor Mens & Technologie—in samenwerking met Next Nature Network. Niet de vraag of het mogelijk is, maar of we dit willen of niet. Bovendien zijn een ethicus, een journalist en een ontwerper uitgenodigd om hun visie op de kunstmatige baarmoeder te delen.

Vijf grote rode ballonnen hangen aan het plafond in de theaterzaal. Ze zijn ontworpen door Hendrik-Jan Grievink (ontwerper bij NNN), in nauwe samenwerking met het team van gynaecoloog Guid Oei van het Máxima Medisch Centrum.

Het is niet de bedoeling dat deze kunstwerken de extreem premature baby's koesteren. Toch kan het aannemelijk lijken, aangezien het object verbindingen vasthoudt voor de navelstreng, een toevoer van gesimuleerd vruchtwater en de elektronica die de hartslag en bewegingen van de moeder kan weergeven.

Maar voorlopig dienen deze lampen als blikvanger. “Laten we de discussie beginnen,” zeggen Oei en Grievink.

Journalist Larissa Pan is het helemaal met hen eens. Zij schreef het boek Onbeperkte Vruchtbaarheid en spreekt over de onvoorziene gevolgen van IVF-behandelingen die sinds de jaren 1970 de wereld op zijn kop hebben gezet.

“Ik beschouw de huidige internationale vruchtbaarheidsindustrie als een afgeleide van de ontdekking van IVF,” stelt ze.

In 1978 werd de eerste IVF-baby geboren in Bristol: Louise Brown. Voor haar boek sprak Pans met gynaecologen Bert Alberda en Gerard Zeilmaker, die destijds ook probeerden bevruchting buiten het lichaam mogelijk te maken in het Dijkzigt-ziekenhuis in Rotterdam (NL).

Twee jaar na de geboorte van Louise Brown mochten ze embryo's terugplaatsen bij de vrouwen van wie de eicellen waren bevrucht. De eerste Nederlandse IVF-baby werd geboren in 1983. Nu zijn er wereldwijd acht miljoen IVF-baby's.

“Naast een vruchtbaarheidsindustrie zie ik zelfs vruchtbaarheidstoerisme,” zegt Pans. “Eicel-bevriezingsfeestjes worden in Amerika gehouden. Er is handel in eicellen en sperma, elk land heeft zijn eigen regels. Nederlandse vrouwen vliegen naar Cyprus of Spanje voor een anonieme eicel. Is moederschap een recht dat je kunt opeisen?”

De journaliste blijft praten over haar oogopenende moment. “Ik begreep het feministische standpunt—dat het een goede zaak is dat vrouwen macht krijgen over hun vruchtbaarheid. Maar ik sprak ooit met een vrouw die als drieling is geboren van een anonieme donor. Zij is boos en voelt zich een ‘B-kind’, omdat ze ontdekte dat ze afkomstig is uit een spermacocktail van verschillende mannen. Dit betekent dus dat er ook verliezers zijn: de kinderen met identiteitsvragen.”

Guid Oei is een gynaecoloog in het Máxima Medisch Centrum en redt te vroeg geboren baby's. Hij praat over de problemen waarmee te vroeg geboren baby's worden geconfronteerd (de lucht beschadigt hun blaasjes) en sociale zorgen (van de enorme medische kosten tot slechts vijftig procent overlevingskans).

Het is zijn droom om kunstmatige baarmoeders te kunnen gebruiken, “niet in het lab, maar in kraamsuites.” Oei verwacht dat het binnen een paar jaar zover kan zijn. “In Japan is al een lam geboren dat wekenlang groeide in een—transparante—kunstmatige baarmoeder.”

“Een lam in een zak lijkt geen nachtmerrie, toch,” betoogt moderator Koert van Mensvoort.

Het publiek heeft meer vragen: Wordt een kind tweemaal geboren met deze techniek? En zo ja, wat is dan de verjaardag? Hoe ontwikkelt de baby een band met de moeder? Wat doet het psychologisch met de moeder? Zijn er fysieke gevolgen? Wat gebeurt er met de melkproductie? Wat is de relatie met adoptie? Oei heeft nog geen antwoorden. “Nader onderzoek is nodig,” zegt hij, “maar dit is een betere oplossing dan een couveuse.”

Bezoeker Sylvie Kars maakt aantekeningen van de vragen. Zij is educatrice bij Freya, een vereniging voor ouders met vruchtbaarheidsproblemen. “Ik vind het heel interessant om de mogelijkheid van een kunstmatige baarmoeder te zien. Ik verwachtte sciencefiction-scènes, maar pas hier realiseer ik me dat het momenteel een oplossing kan zijn voor vroeggeboorten. Dat maakt het minder bizar. En we moeten praten over de mogelijkheden van technologie. Je kunt dat niet negeren.”

Wanneer Lily Frank van de groep Filosofie en ethiek (TU / e Faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences) het podium betreedt, worden de vragen nog complexer. Zij vraagt zich af of ectogenese (het laten groeien van baby's buiten de baarmoeder) een einde zal maken aan het abortusdebat.

Andere vragen komen voort uit haar en uit het publiek. Heeft een foetus recht op leven? Is het beëindigen van het leven van de foetus in de kunstmatige baarmoeder hetzelfde als abortus? Wie beslist? De moeder, de vader, de arts? Is een foetus het eigendom van de ouders en hebben zij het recht om het te vernietigen? Heeft een vrouw het recht om geen biologische moeder te worden?

Wat begon met de toekomstdroom van kunstmatige baarmoeders eindigt vanmiddag met gedachten over contracten voor moeders die hun kind liever in zo'n baarmoeder zouden afstaan.

De boodschap is duidelijk, zegt Van Mensvoort: “Wees niet naïef over negatieve bijwerkingen. Discussieer! En doe dat van tevoren, en niet achteraf, zoals bij IVF."

Dit verhaal is een verslag van het symposium Kunstmatige Baarmoeder: Droom of Nachtmerrie? dat plaatsvond op 29 maart bij de TU/e. We bedanken onze getalenteerde sprekers en het geweldig betrokken publiek voor hun bijdrage. Het gemist? Nederlandse nieuwszender Nieuwsuur was aanwezig en heeft een deel van het evenement gefilmd. Bekijk het hier (in het Nederlands).

? Geschreven door Norbine Schalij
? Fotografie door Bart van Overbeeke