Wat als plastics op een dag een zeldzame grondstof worden die we begeren en delven uit de diepten van de aardkorst? Tegen die tijd zou plastic een behoorlijk ander materiaal zijn. Shahar Livne biedt een versnelde blik op deze volgende natuur, door kunstmatig geologische metamorfosen na te bootsen. Ze deelt met ons haar speculatieve materiaal: de “lithoplast”.  We gingen in gesprek met Shahar Livne, een Israëlisch ontwerpster die afstudeerde aan de Design Academy in Eindhoven. Deze week presenteert ze haar werk op de Milan Design week. We spraken over haar onderzoek naar metamorfose als ontwerptool, en hoe dit haar leidde tot het verbeelden van de toekomst van plastics. 

“Ik ben materiaalontwerper. Ik ben geïnteresseerd in de filosofische en culturele aspecten van materialen. Ik streef ernaar ze te gebruiken om een verhaal te vertellen.” Een van de vele materialen die een verhaal kunnen vertellen, zijn gesteenten. “In de loop der tijd ondergaan gesteenten veel transformaties binnenin de aarde.” Een van deze transformaties is metamorfose. “Dit is een natuurlijk proces, dat resulteert in natuurlijke gesteenten, waardoor ik op unieke wijze een verhaal kan vertellen.”  De geschiedenis van de aarde wordt verteld door de gesteentelagen van de aardkorst. De mensheid is uniek aanwezig in dat verhaal, door een wereldwijd stempel te drukken op onze technosfeer. Het meest opvallende materiaalkenmerk van de mensheid zijn plastics.

“Kunststof is het eerste door de mens gemaakte materiaal dat we op moleculair niveau hebben veranderd. Kunststoffen worden gemaakt van de natuurlijke grondstof olie en zijn ontwikkeld om de natuur na te bootsen en te verbeteren." “Ik baseerde me op een essay van Koert van Mensvoort, en werd met name geïnspireerd door het concept van Hypernatuur. Ik denk dat kunststof een hypernatuurlijk materiaal is. Met kunststoffen zijn we in staat om de natuur te modelleren en te beheersen.” Kunststoffen zijn gemaakt om duurzaam te zijn, en kunnen veel langer overleven dan we ons hadden voorgesteld. Er is geen plek meer op de wereld die vrij is van kunststoffen.” Ondanks onze inspanningen om te recyclen en de oceanen schoon te maken, zullen kunststoffen hoogstwaarschijnlijk een toekomstig fossiel worden. Shahar durft dit scenario te accepteren en onderzoekt hoe deze toekomst eruit zou kunnen zien.

“De natuur neemt al plastic in zich op. Op een gegeven moment hybridiseert plastic met natuurlijke materialen.” Het eerste voorbeeld van dit hybride materiaal zijn ‘plasticconglomeraten’. Dit zijn door de natuur gemaakte stenen die stukjes plastic in zich dragen. Deze hebben de vroegste stadia van de gesteentecyclus doorlopen, vergelijkbaar met het proces waarbij dode schelpdieren onder druk veranderen in kalksteen, waaruit de iconische witte kliffen van Engeland bestaan. Het is echter mogelijk dat materialen zoals gesteente of plastic langer in de aardkorst blijven. Dit is wanneer het natuurlijke proces van metamorfose plaatsvindt. Onder hoge druk en temperaturen kan kalksteen veranderen in marmer, of houtskool in diamanten.  “Ik vroeg me af, zouden plastics de volledige gesteentecyclus kunnen doorstaan? Dus begon ik met geologen te praten. Zij waren het erover eens dat ons plastic waarschijnlijk ooit gemetamorfoseerd zal worden.”  “Dat toekomstbeeld, dat greep me aan. Zo kwam ik tot mijn speculatieve materiaalversie van de toekomst. Een nieuw gecreëerd materiaal: de lithoplast.”

“Om de lithoplast te maken, imiteer ik geologisch iets dat nog niet in de natuur voorkomt.” “In natuurlijke omstandigheden verwacht ik dat allerlei soorten plastics samen met andere mineralen metamorfoseren. Om dit na te bootsen, meng ik de plastics met mijnsteen en marmerpoeder. Dit onderscheidt mijn methode van 3D-printen, waarbij je alleen bepaalde soorten plastics kunt gebruiken en ze zelf moet scheiden.” “Om metamorfose na te bootsen, heb ik toegang tot een enorme pers. Deze machine kan mijn mengsel blootstellen aan zulke hoge drukken en temperaturen dat het materiaal volledig verandert. Het materiaal rekt uit en wordt vervormbaar.” Vervormbaarheid is een gevierde eigenschap van plastics; je kunt het in elke gewenste vorm maken. “Echter, de tijdspanne voor het vormen van plastics in traditionele methoden, industriële plastics en 3D-printers duurt slechts enkele seconden. Deze tijdspanne maakt plastic inherent een machinaal vervaardigd materiaal.”

“Wat ik heb ontdekt, is dat door mijn methode van metamorfisme de lithoplast veel langer kneedbaar blijft. Wij denken dat dit gebeurt dankzij het mengsel dat ik gebruik. Dit unieke aspect stelt me in staat om het materiaal met de hand te vormen - alsof het klei is. Deze interactie met het materiaal lijkt veel meer op ambachtswerk.” Haar materiaal van de toekomst zou een goudsmid van de toekomst kunnen verbeelden: de plastieksmid! Haar werk schetst een positievere kijk op onze afvalcultuur. “Wat ik denk dat er zal gebeuren, is dat we een punt zullen bereiken waarop we geen plastics meer kunnen maken. Op dat moment herontdekken we misschien dit prachtige materiaal van onze verspilde plastics, en beginnen we ze te delven.” “Wanneer ik mensen vertel dat ik plastics niet recycle, maar een verre toekomst voorzie met gefossiliseerde plastics erin, kunnen sommige mensen boos worden. Ik denk dat dat begrijpelijk is: velen van ons doen veel moeite om onze plastics te recyclen, we willen simpelweg niet dat ons plastic afval een deel van de natuur wordt. Ik wil dat mensen anders gaan denken over plastics, op een grotere tijdschaal.”

Shahar is verheugd om haar werk te presenteren tijdens de Milan Design Week. Ze zal twee exposities verzorgen als onderdeel van haar metamorfoseonderzoek. “Allereerst ben ik uitgenodigd door de organisatie van Ventura Future om deel uit te maken van hun collectie over toekomstige materialen en technologieën. Hier zal ik de lithoplasten behandelen als klei en vazen ermee maken, die ofwel ‘ruw’ of heel ‘fijn’ zijn. Dus, de vazen veranderen in betekenis van er heel natuurlijk uit te zien naar er heel synthetisch uit te zien.”  “Ik exposeer ook met Dutch Invertuals, een ontwerpcollectief. Een van hun tentoonstellingen verkent de toekomst van mijnbouw en maakt deel uit van de tentoonstelling “Mutant Matter”. Hier zal ik de lithoplast presenteren als altaren, om het idee te illustreren dat we plastics ook zouden kunnen vereren in plaats van ze te verspillen.”

In de toekomst hoopt Shahar haar onderzoek naar metamorfose in boekvorm te publiceren. Haar afstudeeronderzoek zal hier deel van uitmaken. “Dit onderzoek zal onze percepties over het natuurlijke en het door de mens gemaakte verkennen, onze culturele gebruiken van plastics, en ik zal het idee van vakmanschap onderzoeken.”  Haar favoriete onderdeel van haar ontwerpen ligt in de dialoog die het oproept. “Ik ben nu een methodologie aan het ontwikkelen voor materiaalonderzoek en ontwerp, terwijl ik mijn residency doe bij het ‘materials experience lab’ aan de TU Delft. Ik realiseerde me dat wat ik het leukst vind aan mijn materialen, zoals de lithoplasten, is hoe ik mensen er veel vragen mee kan stellen.”  “Een van mijn favoriete vragen die ik mensen graag stel over mijn werk is: 'Als wij natuurlijk zijn, en wij maken plastic, is plastic dan geen natuurlijk materiaal?' ”Denk er eens over na.  Bedankt Shahar Livne, voor het delen van je standpunten met ons! We kijken uit naar je tentoonstelling in Milaan en de vele nieuwe materialen die je nog zult maken.