A happy birth day to Louise Brown

Beste Louise Brown,

Namens de toekomst wil ik je feliciteren met je verjaardag. Het is nu 40 jaar geleden dat je op 25 juli 1978 in deze wereld bent geboren, na conceptie door in-vitrofertilisatie, of IVF. Een proces bedacht en ontwikkeld door Patrick Steptoe en Robert Edwards, die in 2010 de Nobelprijs voor Geneeskunde wonnen voor deze geweldige prestatie. Sta me toe om even stil te staan bij dit bijzondere moment.

Louise, jouw geboorte was wereldnieuws en plaatste jou tussen de eerste individuen die voet op de maan zetten. Je hoefde niets te doen om deze nieuwe standaard te zetten; behalve geboren worden. Na jou zijn wereldwijd meer dan zes miljoen baby's geboren dankzij IVF. Deze technologie is nu algemeen geaccepteerd en is essentieel geworden voor aanstaande ouders die met onvruchtbaarheid te maken hebben. Met IVF zijn de grenzen van wat we als 'natuurlijk' accepteren verschoven; we hebben een Next Nature aangenomen.

IVF is niet de eerste voortplantingstechnologie, en het zal zeker niet de laatste zijn. Door de geschiedenis heen hebben mensen vele methoden uitgevonden om hun kans op zwangerschap te vergroten — of te verkleinen. Laten we eerlijk zijn, zwangerschap en bevalling zijn ingrijpende gebeurtenissen in het leven van mensen, maar vooral voor vrouwen en hun lichamen. Voortplantingsvermogens zijn niet gelijk verdeeld in deze wereld, noch zijn de economische omstandigheden waaronder een kind wordt grootgebracht. Er zijn genoeg redenen waarom mensen hun voortplanting willen beheersen.

Paradoxaal genoeg lijken we, in onze zoektocht om ons biologische voortplantingssysteem te beheersen, ons lichaam los te koppelen van het proces zelf; tijdens het midden van de 20e eeuw ontkoppelde de introductie van de anticonceptiepil ('De Pil') voortplanting van geslachtsgemeenschap, wat de weg vrijmaakte voor wat we nu de 'seksuele revolutie' noemen. IVF bracht een soortgelijke revolutie teweeg, terwijl het tegelijkertijd onvruchtbaarheid loskoppelde van het krijgen van kinderen. Wat kunnen we nog meer verwachten op dit gebied?

In 1924 werd het proces van ectogenese bedacht door de Britse wetenschapper J.B.S. Haldane. Ectogenese (van het Griekse ecto, "buiten", en genesis) is de groei van een organisme in een kunstmatige omgeving buiten het lichaam waarin het normaal gesproken wordt aangetroffen, zoals de groei van een embryo of foetus buiten het lichaam van de moeder, of de groei van bacteriën buiten het lichaam van een gastheer. In 1955 werd de eerste kunstmatige baarmoeder gepatenteerd door Emmanuel Greenberg. In 2017, op 25 maart, werd een video uitgebracht op YouTube die een lamfoetus liet zien die groeide in een 'biobag'. De wetenschappers achter de video beschreven het als "een plastic zak met vruchtwater, verbonden met buizen die de circulatie van voedingsstoffen en zuurstof regelden." Technisch gezien is wat we zien een werkend prototype van een 'kunstmatige baarmoeder'. De toekomst is al hier, aangezien we leven in de Next Nature; de natuur veroorzaakt door mensen.

Telkens wanneer ik deze clip laat zien aan studenten of mensen die ik ontmoet in workshops, krijg ik een fifty-fifty reactie: de helft van de mensen is geschokt door het grafische beeld van de lamfoetus die kronkelt in de plastic zak, de andere helft reageert met ontzag, verbaasd over het natuurlijke groeiproces dat ze nu in volle transparantie zien; het heeft een sterk emotioneel effect op hen, omdat ze worden geconfronteerd met de kwetsbaarheid van het leven.

Net zoals voor de eerste keer astronauten onze blauwe planeet vanuit de ruimte konden zien, meldden velen van hen dat ze door dit beeld op een zeer positieve manier werden getroffen. Tijdens het begin van de jaren '70 maakten reproducties van de eerste foto's van de aarde zoals gezien vanuit de ruimte hun weg naar de media. Dit droeg in grote mate bij aan een nieuw begrip van de planeet die we bewonen, en de milieuzorgen die daarmee gepaard gaan. En zo werd een nieuwe standaard aangenomen, niet alleen op technologisch gebied, maar meer nog in wereldwijd bewustzijn. Toch was het technologie die ons daarbij hielp.

Het klinkt misschien vergezocht, maar ik heb het gevoel dat opkomende voortplantingstechnologieën ook een nieuw begrip kunnen brengen van wie we zijn: Denk bijvoorbeeld aan hoe een technologie zoals CRISPR-cas9 geavanceerde modificatie van genetisch materiaal mogelijk maakt; het kan worden toegepast op embryo's om erfelijke ziekten en ongewenste fysieke kenmerken te verwijderen. Bovendien suggereert onderzoek dat huidcellen van vrouwen en mannen kunnen worden gebruikt om zaad- en eicellen te produceren. Dit zijn slechts twee voorbeelden om een wenkbrauw op te trekken over onze voortplantings-toekomst. Maar wat zal er gebeuren wanneer al deze technologieën worden gecombineerd?

Beste Louise, met je verjaardag vieren we een belangrijke mijlpaal in de voortplantingstechnologie. Tegelijkertijd realiseren we ons dat er nog veel vragen zijn die de komende 40 jaar moeten worden verkend:

Als we de andere sekse niet nodig hebben om ons voort te planten, en als we in vitro kunnen worden bevrucht, terwijl we het genetisch materiaal van ons nageslacht kunnen manipuleren en een zwangerschap buiten ons lichaam kunnen dragen, ongeacht ons geslacht of leeftijd, wat zal dit dan betekenen voor ons zelfbeeld? Maar ook: Hoe zullen de gezinnen van de toekomst eruitzien? Hoe zullen we relaties opbouwen en waarderen? Hoe zullen we intimiteit ervaren?

Zullen we leven in een wereld waar onze voortplantingscultuur volledig gestandaardiseerd en grondig gecommercialiseerd is, gedreven door marktvraag en uitsluitend voor de ultrarijken? Ik hoop van niet. Of zullen we leven in Reprodutopia, een wereld waar onze voortplantingsvermogens meer gelijk verdeeld zijn, en diversiteit en imperfectie vieren? Laten we zeker hopen van wel! Hoe dan ook, we hebben de grote verantwoordelijkheid om opnieuw te evalueren en na te denken over wat het betekent om nieuwe generaties mensen voort te brengen in de Next Nature.

In 2058 word je 80. Ik hoop dat je de dag zult meemaken waarop enkele van deze vragen beantwoord worden. Misschien zullen we in staat zijn om de eerste persoon te ontmoeten die buiten het menselijk lichaam is geboren. Ik wens jou en hen een goede gezondheid, een gelukkig leven en een stralende toekomst toe. Gefeliciteerd met je verjaardag!

Hendrik-Jan Grievink