De zestienjarige Japanse zangeres Hatsune Miku groeide in korte tijd uit tot een wereldwijde popster. Met haar kleurrijke uiterlijk telt ze miljoenen volgers op sociale media, werkte ze samen met Pharrell Williams, opende ze concerten van Lady Gaga en verscheen ze zelfs in autoreclames. Ze was afgelopen zomer in Nederland om op te treden in haar eigen opera The End. Om precies te zijn: de harde schijf waarop zij staat.
Omdat ze niet van vlees en bloed is, is ze een volledig digitaal hologram met een computergestuurde stem. Desondanks zijn de enorme concerten van Miku die plaatsvinden in de grootste stadions van Japan vaak binnen een oogwenk uitverkocht. Honderdduizenden enthousiaste fans zijn dol op haar dansbewegingen, haar jurk ontworpen door Louis Vuitton, haar karakteristieke blauwe haar en, bovenal, het geluid van haar stem.
Afgelopen juni tijdens het Holland Festival in Amsterdam trad de digitale vamp Hatsune op in de opera The End, geregisseerd door componist Keiichiro Shibuya. Haar computerstem stelt haar in staat dingen te doen die een 'normaal mens' niet kan. "Omdat ze digitaal is, kan haar tempo worden aangepast tot een extreem aantal beats per minuut. Hetzelfde geldt voor haar dansen. Voor Miku is het gewoon een kwestie van aan een knop draaien", zegt Matijs de Jong, bestuurslid van de Nederlandse J-Pop stichting in een AD-artikel. "Maar als de stroom uitvalt, is ze dood". Precies dat, de dood, is waar de opera over gaat. Het vindt plaats in een ruimte gevormd door vier doorschijnende schermen met projecties die elkaar overlappen en een soms zichtbare doodskistvormige cabine voor de componist - de enige mens op het podium. Het verhaal begint met Hatsune en haar digitale harige vriend die in de ruimte verschijnen, begeleid door een robotstem die zegt "Het licht schijnt op een object, en het komt tot bestaan. Alles is zo, vooral wij". Daarna ontmoet Miku een vreemdeling, die een geestachtige versie van zichzelf lijkt te zijn en die haar vertelt dat ook zij zal sterven, net als alle mensen: dit is het startpunt van de zoektocht naar een antwoord. Wat betekent het bestaan van Hatsune Miku? Deze vraag, gecombineerd met de enigszins onnatuurlijke zang en repetitieve elektronische muziek in de context van een traditioneel operagebouw, creëert een zeer aangrijpende ervaring.
Het begon allemaal als een stem
Technisch gezien wordt dit zingende stuk technologisch wonder officieel een 'vocaloid' genoemd: een synthetische zangstem. De naam Hatsune Miku vertaalt zich uit het Japans als 'eerste geluid van de toekomst'. In 2007 werd ze ontwikkeld door het Japanse bedrijf Crypton Future Media, met behulp van stem-synthetiserende software van Yamaha. De meest diverse geluiden werden opgenomen en gedigitaliseerd, gebaseerd op de stem van de menselijke actrice-zangeres Saki Fujita. Dit werd samengebracht in een softwareprogramma om te worden gebruikt door componisten en muzikanten.
Omdat deze robotstem, die relatief natuurlijk klonk, steeds populairder werd, besloot Crypton haar een officieel imago te geven. Dat imago werd in 2013 Hatsune Miku: een schattig Manga-meisje dat voor eeuwig zestien zal blijven. En dat was een zeer slimme zet, want ze steeg snel uit tot een wereldster. Tot nu toe heeft het bedrijf besloten haar stemmonsters gratis beschikbaar te stellen, waardoor haar ster nog hoger rees. "Op YouTube staan talloze van haar liedjes. Iedereen gebruikt haar. Omdat ze gehoorzaam, schattig is en perfect Japans zingt zonder ooit buiten adem te raken", zegt De Jong.
De liefde voor virtualiteit
Waarom houden vooral Japanners zo veel van deze vocaloids? Volgens De Jong is het antwoord eenvoudig. "Japan heeft een culturele geschiedenis waarin robots een positieve rol speelden. Dit kwam mede door striptekenaar en animator Asamu Tezuka die de tekenfilm van Astro Boy maakte, naast andere succesvolle en geliefde stripfiguren. Zijn werk heeft een grote invloed gehad op het denken in Japan, waardoor ze in dit geval bijna verslaafd zijn aan technologie en helemaal gek zijn van robots en andere mensachtige tech-dingen. Als je het vanuit dat oogpunt bekijkt, is Hatsunes succes logisch."
Terwijl in Nederland zo'n optreden als behoorlijk uniek kan worden gezien, zijn er in Japan talloze optredens vergelijkbaar met Hatsune Miku in The End. Maar wanneer een digitaal gemaakte zangeres zoals Hatsune zo succesvol wordt, kunnen we ons afvragen waar virtualiteit ophoudt en realiteit begint. Wanneer zou Hatsune Miku dood zijn? Gelukkig stelt het meisje zichzelf deze existentiële vragen ook.
Bron: AD, Holland Festival, BKRW. Afbeelding: YouTube
Comments (0)
Share your thoughts and join the technology debate!
No comments yet
Be the first to share your thoughts!