Domestication as a Last Refuge

Het domesticeren van flora en fauna is een concept dat mensen al sinds 33000 voor Christus gebruiken om de natuur in ons voordeel te beheersen. Een hedendaags voorbeeld zijn ‘kamerplanten’ die door generaties van selectieve veredeling uiteindelijk de mooiste bloemen geven, in buitengewone kleuren en onverwachte vormen.

Een gebruikelijk bijproduct van domesticatie is het creëren van een afhankelijkheid bij de gedomesticeerde organismen, zodat ze hun vermogen verliezen om in het wild te leven. Vanuit het perspectief van dieren en planten zou dit kunnen worden beschouwd als een ontneming van hun recht op vrijheid. Menselijke interventies in de afgelopen decennia hebben vaak geresulteerd in een krimpend natuurlijk leefgebied voor veel soorten en populaties. Op de rand van uitsterven zou domesticatie hun enige toevlucht kunnen zijn?

Verschillende soorten zoals de gewone hoofdluis, zijderupsen en de Medusagyne oppositifolia (een bedreigde boomsoort) zouden zijn uitgestorven als wij er niet waren geweest om hen precies de juiste omstandigheden te bieden om te leven; ze zijn afhankelijk van ons. De gewone hoofdluis, die specifiek mensenhoofden nodig heeft om op te overleven, is een vorm van domesticatie als gevolg van onze levensstijl die we waarschijnlijk niet hebben bedoeld. Ongeacht of domesticatie wel of niet bedoeld was, hebben mensen grote invloed op het bestaan en het "zijn" van veel planten, dieren en ecosystemen op elke schaal. Morgan Ruben Jansen op de Haar (Utrecht School of Arts) geeft ons stof tot nadenken over dit onderwerp door op een prachtige manier de gevoeligheid van een bedreigd ecosysteem te onthullen met zijn project SANCTUARIA. Met een serie glazen capsules die bedreigde regenwoudflora zoals orchideeën, varens en mossen bevatten, die kunnen overleven ongeacht wat er met hun natuurlijke leefgebied gebeurt, maakt Morgan een statement voor de planten; wat er ook gebeurt, wij zullen overleven, zelfs als jullie onze thuislanden vernietigen.

De esthetisch aantrekkelijke glazen objecten communiceren echter een zekere droefheid, want de uitspraak van overleven is relatief; SANCTUARIA is geen zelfvoorzienend ecosysteem, het heeft mensen nodig voor het bewateren, bemesten, ervoor zorgen dat het voldoende zon krijgt maar niet te veel. Er is een tegenstrijdigheid in een ooit autonoom en grenzeloos miniregenwoud-ecosysteem dat nu brutaal gevangen zit in een glazen container en afhankelijk is van mensen. Een stuk ongeschonden, kwetsbare natuur is verloren, en dat is precies de boodschap van Morgan.

De inspiratie voor dit project komt voort uit Morgans levenslange fascinatie voor de natuur en haar complexe ecosystemen. De bedreigde planten die Morgan voor dit afstudeerproject heeft gebruikt, komen van onderzoeksinstituten die ze hebben verkregen van gekapte regenwoudbomen. Mensen bewust maken van de relatie tussen mensen en natuur is zijn voornaamste doel, maar zonder hen "de les te lezen", daarom is SANCTUARIA ook ‘gewoon’ een mooi product dat in je huis kan worden tentoongesteld (vergeet niet ze water te geven).

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op Next Nature Lab

Tekst door Ronald Helgers

Afbeeldingen door Tom Kölker