Inventing an Extinct Horse

Samen met de Heckrunderen en Schotse Hooglanders, zwerft een andere gereconstrueerde soort door de Nederlandse duinen.

Het robuuste Konikpaard, ook bekend als het Poolse primitieve paard, is het resultaat van een poging om de tarpan, een uitgestorven ondersoort van het wilde paard, 'terug te fokken'. Een bosbewonend paard met een opvallende zilvergrijze vacht, zwierven tarpans ooit door West-Europa tot in Rusland. Het bedreigde Przewalski's paard is de enige overlevende ondersoort van het wilde paard, Equus ferus, alleen te vinden in dierentuinen en in wilde kuddes die opnieuw zijn geïntroduceerd op plaatsen zoals Mongolië en Tsjernobyl.

De laatste wilde tarpans werden uitgeroeid tussen de jaren 1820 en 1890, terwijl de laatste in gevangenschap gehouden tarpans ergens tussen 1910 en 1920 uitstierven. Bronnen zijn onduidelijk of de laatste kuddes echte tarpans waren, tarpanmengsels, of gedomesticeerde paarden die toevallig veel op hun wilde verwanten leken.

Het mag dan uitgestorven zijn, maar de tarpan blijft voortbestaan via cultureel geheugen en verspreide genen. Het feit dat veel "primitieve" rassen van gedomesticeerde paarden nog steeds de weiden van de wereld begrazen, heeft hoopvolle fokkers minstens drie keer verleid om de tarpan weer tot leven te wekken.

Het Poolse Konikpaard is de oudste van de bestaande pseudo-tarpans, stammend uit ten minste de jaren 1800 zo niet veel eerder. In 1936 trokken deze groepen kleine, op de tarpan lijkende paarden de aandacht van Tadeusz Vetulani, een professor aan de Universiteit van Poznań. Hij verzamelde de meest geschikte kandidaten om hun primitieve kenmerken te concentreren in een poging de tarpan terug te fokken.

Rond dezelfde tijd mengden de gebroeders Heck, bekend van de Heckrunderen, hun eigen versie van een tarpan uit koniks, IJslandse pony's en Przewalski's paarden. Het Hegardt-paard is misschien wel het meest fantasierijke van alle moderne tarpans. In de jaren 1950 verzamelde Harry Hegardt Amerikaanse mustangs met tarpan-achtige kenmerken om zijn eigen stal van Equus ferus ferus te creëren - alsof het niet uitmaakte dat mustangs afstammen van Spaanse rijpaarden die al eeuwenlang gedomesticeerd waren.

Deze pogingen worden bemoeilijkt door het feit dat niemand precies weet hoe de tarpan eruitzag. De ondersoort was grijs, met een aalstreep en zebrastrepen op de benen, maar fokkers lijken het oneens te zijn over andere basiskenmerken. Had het een hangende of een rechtopstaande manen? Veranderde het in de winter naar wit? Er is één foto en één levensgetrouwe tekening om het uiterlijk van de ondersoort te documenteren.

De hengst van de Moskouse Dierentuin (hierboven afgebeeld) had waarschijnlijk bloed van gedomesticeerde paarden in zich, terwijl Borisov's gravure van een jong dier was. Rotstekeningen, die oude standaards, zijn niet veel nuttiger. Bijna alle prehistorische schilderingen die worden aangehaald als bewijs voor de tarpan hebben ofwel een generiek uiterlijk, of lijken meer op het Przewalski's paard.

De verwarring heeft geleid tot een interessant over het hoofd gezien detail. Het Sorraia-paard, een zeldzaam ras dat voorkomt in afgelegen gebieden van Portugal, is zo nauw verwant aan de tarpan dat het er misschien wel een van is. Hoewel er onenigheid en lopend genetisch onderzoek is, vermoeden sommige wetenschappers dat de Sorraia een regionale variatie of overblijfsel van Equus ferus ferus kan zijn. Met andere woorden, de tarpan is mogelijk iets minder uitgestorven dan gedacht.

Noem het een Konik, Heck of Hegardt, de moderne tarpan is nog steeds, fundamenteel, nep. Net als een plastic bloem of een betonnen rots, lijkt het aan de buitenkant op zijn inspiratie, maar blijft het van binnen een simulatie. De teruggefokte rassen van de tarpan kunnen alleen de genetica of het gedrag van de echte Equus ferus ferus benaderen. Geprezen als zachtaardige en hardwerkende rijpaarden, bestudeerd als een wetenschappelijk experiment, verweven met kwesties van nationale trots, of gewaardeerd als nostalgische echo's van het ongerepte Pleistoceenlandschap, is de arme tarpan een casestudy van onze schizofrene houding ten opzichte van de natuur.

Dieren in het algemeen, en gedomesticeerde in het bijzonder, nemen zoveel tegenstrijdige identiteiten aan dat de vraag "echt of nep" volledig vertroebeld is geraakt.

Headerfoto via Gwendolen. De meeste informatie via The Extinction Website.