Nature So-called

De natuur is niet meer wat ze vroeger was. Of tenminste, dat is wat we misschien denken wanneer we kijken naar de manier waarop mensen en hun technologieën de natuur hebben behandeld. Wanneer we het over "natuur" hebben, hebben we het echter in wezen over onze relatie met de natuur, nooit over de natuur zelf. Wat we aanduiden als "natuur" of "natuurlijk" is altijd evenzeer gebaseerd op wat we zien, als op wat we denken dat "daarbuiten" is. En proberen de natuur in beeld te brengen is eveneens ambivalent. Beelden van de natuur kunnen ook niet zomaar voor waar worden aangenomen. Het is niet het eenvoudige geval van "wat we zien, is wat we krijgen". Wat op het spel staat, zijn onze culturele percepties van de natuur. Als we naar "natuur" kijken, kunnen we alleen praten over wat wij "natuur" noemen.

Als onze relaties met de natuur inderdaad de kern vormen van onze percepties, dan zullen beelden van de natuur een sleutelrol spelen in het tonen van ons 'zogenaamde natuur'. Achter verschillende beelden van 'natuur' liggen uiteenlopende percepties van wat wij natuur noemen. Men kan de wereld niet bekijken - 'natuurlijk of anderszins' - zonder enige vorm van perceptuele vooringenomenheid. Onze culturele brillen kunnen niet onbevlekt zijn. Terwijl we proberen 'zogenaamde natuur' in beeld te brengen, kunnen we leren van culturele antropologie: dat waar wij (of zij) de grens trekken tussen 'natuur' en 'niet-natuur' altijd cultureel geconstrueerd is en in de loop van de tijd verandert. Het is die grens die we, op zijn best, kunnen proberen zichtbaar te maken.

Dus wat natuur is en wat niet, is altijd (en zal dat blijven) een punt van discussie. Natuur blijft een onderwerp dat letterlijk bekeken kan worden. En in de huidige 'technologische cultuur' laten de beelden en woorden die we gebruiken om 'zogenaamde natuur' vast te leggen zien dat technologie en media evenzeer deel uitmaken van onze ecologie als 'natuur'. Sterker nog, de hele relatie tussen wat wij categoriseren als 'natuur' en wat wij 'cultuur' noemen, moet misschien opnieuw worden overdacht, in het licht van ons huidige vermogen om beide te manipuleren. In het tijdperk van genetische manipulatie, kunstmatige stranden en virtuele omgevingen is wat we vroeger 'natuur' noemden een object van menselijk ontwerp geworden. In onze wereld is zogenaamde 'natuur' een cultureel construct geworden (terwijl 'cultuur' 'technologisch' is geworden). In deze wereld is het misschien passend dat we nu - opnieuw dankzij onze technologieën - ook de beelden van de natuur kunnen manipuleren. Tegenwoordig hebben we veel beelden van de natuur. Maar misschien nog fundamenteler, we hebben ook veel 'naturen' die onze omgevingen vormen. Meerdere naturen die naast elkaar bestaan, of die samensmelten tot hybriden, of concurreren. Het verkennen en afbeelden van deze 'naturen' confronteert ons met verschillende soorten landschappen en realiteiten. Meerdere beelden van meerdere naturen onthullen de 'nieuwe ecologie' waarin we ons nu bevinden, aan het begin van de eenentwintigste eeuw. En door te spreken over 'Next Nature' kunnen we proberen te volgen hoe de sociale betekenissen van zogenaamde natuur in de loop van de tijd veranderen. We kunnen de dynamiek van zogenaamde natuur volgen, maar nooit vaststellen wat natuur 'echt' is.

Een laatste opmerking over het discours van een culturele politiek. Hoewel we ons zorgen kunnen maken over de milieugevolgen van onze moderne levensstijlen (en dat zouden we ook moeten doen), kunnen we ongerepte natuur niet als ons enige referentiepunt nemen. Het is in de context van de hedendaagse 'technologische cultuur' dat we de zogenaamde natuur moeten bespreken. Verre van het uitroepen van 'het einde van de natuur' (zoals sommige waarnemers hebben gedaan), spoort het ons aan kritisch te reflecteren op de manieren waarop we natuur in onze omgevingen, onze levensstijlen en onze ervaringen willen ontwerpen. Wat natuur is en wat niet, is misschien niet het echte vraagstuk. Integendeel, 'zogenaamde natuur' kan onze aandacht verleggen naar een van de kernvragen in de culturele milieupolitiek: Wat voor soort natuur willen we?

Geschreven door Michiel Schwarz, gepubliceerd in Next Nature Paperback, 2005 en gepresenteerd op Visual Powershow 20 januari 2005, Paradiso, Amsterdam